UuDiem.comƯu Điểm
So sánh cho đúng

Quảng cáo so sánh nói quá: đọc câu "số một", "gấp đôi", "tiết kiệm đến" cho tỉnh

Những câu so sánh hay gặp trong quảng cáo, ba câu hỏi ngược để kiểm, Luật Quảng cáo nói gì về chữ "nhất" và so sánh trực tiếp, và cách giữ bằng chứng khi bị lừa.

Shopper in an appliance store aisle in Thành phố Hồ Chí Minh, viewed from behind, pausing beside a blank white promotional stand next to a washing machine, cool fluorescent light

Một câu quảng cáo so sánh chỉ có nghĩa khi bạn biết nó so với cái gì, đo bằng cách nào và ai đo. "Tiết kiệm điện đến một nửa", "sạch gấp đôi", "bền hơn sản phẩm thông thường" đều có thể đúng trong một điều kiện cụ thể nào đó, và đều có thể không liên quan gì tới cách nhà bạn dùng.

Bài này giúp bạn đọc các kiểu câu so sánh hay gặp, đặt ba câu hỏi ngược để kiểm, hiểu nguyên tắc của Luật Quảng cáo về chữ "nhất" và so sánh trực tiếp, và biết làm gì khi đã mua vì một lời quảng cáo sai sự thật. Phần pháp luật chỉ nêu nguyên tắc; văn bản có thể được sửa đổi, nên khi cần chính xác hãy đối chiếu văn bản hiện hành.

Những kiểu câu so sánh hay gặp trong quảng cáo

Kiểu "nhất", "số một", "hàng đầu". Câu khẳng định vị trí cao nhất mà thường không nói nhất theo tiêu chí gì, trong phạm vi nào, theo số liệu của ai. "Bán chạy số một" có thể là số một trong một kênh, một tháng, một phân khúc rất hẹp.

Kiểu "gấp đôi", "hơn một nửa". Con số tỷ lệ nghe rất cụ thể nhưng vế bị so thường bị giấu. Gấp đôi so với gì: đời máy cũ của chính hãng, một sản phẩm không rõ tên, hay việc không dùng máy?

Kiểu "lên đến", "tới". Mức tốt nhất trong điều kiện thuận lợi nhất. Tiết kiệm "đến" một tỷ lệ nào đó có nghĩa là phần lớn người dùng sẽ tiết kiệm ít hơn, có khi ít hơn nhiều.

Kiểu "so với sản phẩm thông thường". Vế so sánh là một khái niệm mơ hồ mà người quảng cáo tự định nghĩa. Không ai biết sản phẩm thông thường là sản phẩm nào, đời nào, nên câu này gần như không kiểm được.

Kiểu dựa vào uy tín. "Được chuyên gia khuyên dùng", "công nghệ được chứng nhận", "đạt tiêu chuẩn quốc tế". Câu hỏi là chuyên gia nào, chứng nhận gì, tiêu chuẩn nào và tiêu chuẩn đó đo điều gì; nhiều chứng nhận chỉ xác nhận an toàn điện chứ không xác nhận hiệu quả như quảng cáo ngụ ý.

Ba câu hỏi ngược cho mọi lời so sánh

Mỗi khi gặp một câu so sánh, đặt lần lượt ba câu hỏi dưới đây. Nếu không tìm được câu trả lời trong tài liệu đi kèm hoặc từ người bán, hãy coi câu quảng cáo đó là lời giới thiệu chứ không phải thông tin để so.

  1. So với cái gì? Tìm vế bị so: sản phẩm nào, đời nào, cấu hình nào. Nếu vế bị so là đời cũ của chính hãng từ nhiều năm trước, phần "hơn" có thể chủ yếu là do công nghệ chung đã tiến bộ.
  2. Đo bằng cách nào? Trong điều kiện nào, chế độ nào, thời gian bao lâu, theo tiêu chuẩn nào. Một máy lọc không khí loại bỏ phần lớn bụi mịn trong buồng thử kín nhỏ không có nghĩa sẽ làm được như vậy trong phòng khách mở cửa.
  3. Ai đo? Phòng thử nghiệm độc lập, cơ quan được chỉ định, hay chính nhà sản xuất. Kết quả tự đo không nhất thiết sai, nhưng cần được đọc với độ thận trọng cao hơn.
  4. Nếu cả ba câu đã có câu trả lời, hỏi thêm: điều kiện đo có giống nhà mình không. Đây là bước biến một con số quảng cáo thành một con số dùng được.
  5. Ghi lại câu trả lời của người bán bằng tin nhắn hoặc xin tài liệu. Câu trả lời bằng chữ vừa giúp bạn so sánh, vừa là bằng chứng nếu sau này có tranh chấp.

Ba câu hỏi này cũng giúp bạn nhận ra những so sánh trung thực: quảng cáo nào tự ghi rõ điều kiện thử, nguồn số liệu ngay bên cạnh con số thường là quảng cáo tự tin vào sản phẩm của mình.

Luật Quảng cáo nói gì về chữ "nhất" và quảng cáo so sánh

Luật Quảng cáo năm 2012, đã được sửa đổi, bổ sung qua các lần, có danh sách các hành vi bị cấm trong hoạt động quảng cáo. Trong đó có việc dùng các từ ngữ như "nhất", "duy nhất", "tốt nhất", "số một" hoặc từ ngữ có ý nghĩa tương tự mà không có tài liệu hợp pháp chứng minh theo quy định, và việc quảng cáo bằng cách so sánh trực tiếp về giá cả, chất lượng, hiệu quả sử dụng với sản phẩm cùng loại của tổ chức, cá nhân khác. Luật cũng cấm quảng cáo gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng của sản phẩm.

Hiểu theo cách thực tế: một quảng cáo nói "số một" thì người quảng cáo phải có căn cứ chứng minh; một quảng cáo nêu đích danh sản phẩm của hãng khác để chê là vùng bị cấm theo văn bản gốc. Cách diễn đạt, điều kiện và mức xử phạt cụ thể có thể thay đổi qua các lần sửa đổi luật và văn bản hướng dẫn, nên đây là nguyên tắc để nhận biết, không phải căn cứ để kết luận một quảng cáo cụ thể vi phạm.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 bổ sung một lớp nữa: người kinh doanh không được lừa dối hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng qua thông tin sai lệch về hàng hoá, dịch vụ, kể cả qua quảng cáo. Với những trường hợp cụ thể mà bạn nghĩ mình bị thiệt hại, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được đánh giá theo tình tiết thật.

Dịch câu quảng cáo thành câu hỏi để hỏi người bán

Bảng dưới gợi ý cách biến một câu quảng cáo thành câu hỏi cụ thể. Các câu quảng cáo là ví dụ giả định theo kiểu thường gặp.

Câu quảng cáo kiểuCâu nên hỏi lạiCâu trả lời đáng tin trông như thế nào
Tiết kiệm điện đến một nửaSo với máy nào, trong điều kiện nào, bao nhiêu giờ mỗi ngày?Nêu được máy đối chứng, điều kiện thử và chỉ ra chỉ số trên nhãn năng lượng
Sạch gấp đôiGấp đôi theo thước đo gì, ai đo?Có phương pháp thử, có kết quả từ đơn vị thử nghiệm được nêu tên
Bền hơn sản phẩm thông thườngSản phẩm thông thường là sản phẩm nào, bền hơn ở bộ phận nào?Nêu bộ phận, vật liệu, thời hạn bảo hành dài hơn tương ứng
Bán chạy số mộtSố một trong phạm vi nào, thời gian nào, theo số liệu của ai?Có nguồn số liệu, phạm vi và thời gian cụ thể
Công nghệ độc quyềnCông nghệ đó làm gì khác, đo được bằng gì?Giải thích được nguyên lý và lợi ích đo được, không chỉ là tên gọi
Diệt khuẩn gần như tuyệt đốiThử với loại nào, trong buồng thử hay phòng thật, bao lâu?Nêu điều kiện thử và giới hạn, không gắn với công dụng chữa bệnh

Nếu người bán không trả lời được những câu này, không có nghĩa là sản phẩm kém. Nó có nghĩa là bạn nên bỏ câu quảng cáo đó ra khỏi bảng so sánh và quyết dựa trên những thông tin kiểm được.

Phần trăm, biểu đồ và hình minh hoạ: những cách nói quá không bằng lời

Không phải mọi sự nói quá đều nằm trong chữ. Một biểu đồ cột so hai sản phẩm có trục tung không bắt đầu từ số không sẽ làm khác biệt nhỏ trông như rất lớn. Một hình minh hoạ cho thấy luồng gió đi khắp căn phòng, lớp vi khuẩn biến mất, quần áo trắng tinh, đều là hình dựng, thường kèm dòng chữ nhỏ "hình ảnh minh hoạ" ở góc.

Tỷ lệ phần trăm cũng có thể gây ấn tượng sai. "Giảm một nửa" một thứ vốn đã rất nhỏ thì phần giảm tuyệt đối vẫn rất nhỏ. Ngược lại, "chỉ tăng một chút" một khoản lớn có thể là con số đáng kể. Khi gặp phần trăm, hỏi phần trăm của cái gì và con số tuyệt đối là bao nhiêu.

Các video thử nghiệm so sánh đặt hai máy cạnh nhau cũng cần đọc thận trọng: hai máy có được đặt cùng chế độ không, cùng thời gian không, đoạn phim có bị cắt ghép không. Video do người bán dựng có thể trung thực, nhưng nó là một bằng chứng từ một phía. Với những tuyên bố quan trọng với quyết định của bạn, hãy tìm thêm nguồn độc lập.

Lời so sánh về sức khoẻ và an toàn cần đọc kỹ hơn cả

Những lời so sánh dính tới sức khoẻ như lọc nước "tốt cho sức khoẻ hơn", máy lọc không khí "giảm bệnh hô hấp", chăn nệm "hỗ trợ cột sống" đáng được đọc kỹ nhất, vì chúng đánh vào nỗi lo của gia đình và khó kiểm nhất. Một thiết bị gia dụng có thể cải thiện điều kiện sống, như giảm bụi hay lọc cặn, nhưng không phải là phương tiện chữa bệnh. Nếu gia đình có người mắc bệnh, câu hỏi nên đặt cho bác sĩ, không phải cho người bán máy.

Lời so sánh về an toàn cũng vậy: "an toàn tuyệt đối", "không bao giờ cháy nổ" là những câu không thiết bị điện hay pin nào có thể hứa. Thông tin an toàn đáng tin là những thứ cụ thể: có chống giật, có ngắt khi quá nhiệt, có dấu hợp quy với những loại hàng phải chứng nhận, có hướng dẫn lắp đặt rõ. Với thiết bị dùng gas, điện công suất lớn, nước nóng, pin sạc, việc lắp đặt và dùng đúng hướng dẫn quan trọng hơn mọi lời quảng cáo.

Nếu một lời so sánh về sức khoẻ khiến bạn sẵn sàng trả thêm nhiều tiền, hãy dừng lại một ngày và đặt ba câu hỏi ngược ở trên. Những gì quảng cáo hứa mà không chỉ ra được cách đo thì không nên trở thành lý do chính để chọn.

Khi đã mua vì một lời quảng cáo sai sự thật

Nếu sau khi mua bạn thấy sản phẩm không như lời quảng cáo ở điểm quan trọng, các việc nên làm theo thứ tự:

  • Chụp lại quảng cáo, trang sản phẩm, tờ rơi, tin nhắn tư vấn càng sớm càng tốt, vì nội dung trực tuyến có thể bị sửa hoặc gỡ.
  • Giữ hoá đơn, phiếu bảo hành, hộp và phụ kiện nếu còn trong thời hạn đổi trả.
  • Ghi lại cụ thể sản phẩm khác lời quảng cáo ở đâu, có ảnh hoặc video nếu được.
  • Liên hệ người bán bằng văn bản, nêu rõ điểm không đúng và yêu cầu của bạn: đổi, trả hay sửa.
  • Nếu không được giải quyết, dùng kênh khiếu nại của nơi bán hoặc nền tảng, rồi tới cơ quan, tổ chức bảo vệ người tiêu dùng.
  • Với thiệt hại lớn hoặc tình huống phức tạp, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết quyền và cách làm phù hợp với vụ việc của bạn.

Phần lớn tranh chấp nhỏ được giải quyết ở bước liên hệ người bán khi bạn có bằng chứng rõ ràng và yêu cầu cụ thể. Bằng chứng tốt nhất là thứ bạn ghi lại ngay khi còn đang so sánh, trước khi mua.

Câu hỏi thường gặp

Quảng cáo dùng chữ "số một" có phải là vi phạm luật không?

Theo nguyên tắc của Luật Quảng cáo, dùng các từ như "nhất", "số một" mà không có tài liệu hợp pháp chứng minh là hành vi bị cấm. Có vi phạm hay không trong từng trường hợp cần xem căn cứ người quảng cáo đưa ra và văn bản hiện hành.

Con số "tiết kiệm đến" có ý nghĩa gì với người mua?

Đó là mức tốt nhất trong điều kiện thuận lợi nhất. Phần lớn người dùng sẽ đạt mức thấp hơn. Hãy hỏi so với máy nào, điều kiện nào, và so bằng chỉ số trên nhãn năng lượng nếu có.

Video so sánh hai sản phẩm do người bán làm có đáng tin không?

Có thể trung thực nhưng chỉ là bằng chứng từ một phía. Kiểm xem hai máy có cùng chế độ, cùng thời gian, có cắt ghép không, và tìm thêm nguồn độc lập cho những tuyên bố quan trọng.

Thiết bị gia dụng quảng cáo tốt cho sức khoẻ thì nên tin đến đâu?

Thiết bị có thể cải thiện điều kiện sống như giảm bụi, lọc cặn, nhưng không phải phương tiện chữa bệnh. Nếu gia đình có người bệnh, nên hỏi bác sĩ thay vì dựa vào lời quảng cáo.

Mua vì quảng cáo sai thì có đòi lại tiền được không?

Tuỳ tình tiết, điều kiện đổi trả và mức độ sai lệch. Bước đầu là giữ bằng chứng và liên hệ người bán bằng văn bản. Để biết quyền của mình trong vụ việc cụ thể, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Làm sao nhận ra một quảng cáo so sánh trung thực?

Quảng cáo trung thực thường ghi rõ vế được so, điều kiện thử và nguồn số liệu ngay cạnh con số, không chỉ dùng chữ "nhất" hay "gấp đôi" chung chung. Thông tin kiểm được là dấu hiệu tốt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138