Hai mức giá chỉ so được với nhau khi chúng mua cùng một thứ, cùng số lượng, cùng điều kiện giao nhận và bảo hành. Trong mua sắm hằng ngày, ba điều kiện này hiếm khi tự đúng: gói to và gói nhỏ, bản có phụ kiện và bản không, giá đã gồm lắp đặt và giá chưa gồm. So hai con số khi chưa quy về cùng mặt bằng là so táo với cam.
Bài này đưa ra cách quy giá về cùng mặt bằng theo ba lớp: đơn giá theo lượng hoặc theo lần dùng, cấu hình và phiên bản, rồi các khoản nằm ngoài giá niêm yết. Ví dụ trong bài là ví dụ giả định và không dùng giá thật, vì giá thay đổi theo nơi bán, thời điểm và chương trình.
Lớp một: quy về đơn giá theo lượng hoặc theo lần dùng
Đơn giá là giá chia cho một đơn vị lượng có ý nghĩa. Siêu thị thường ghi đơn giá cho hàng tiêu dùng, nhưng nhiều nơi bán không ghi, và với đồ dùng lâu năm thì đơn vị cần tự chọn.
- Với hàng đóng gói như bột giặt, nước rửa chén, sữa, gạo: chia giá cho khối lượng hoặc thể tích, cùng một đơn vị cho mọi gói đang so.
- Với hàng có nồng độ khác nhau, như nước giặt đậm đặc và loại thường: chia theo số lần dùng ghi trên hướng dẫn, không theo thể tích, vì một nắp loại đậm đặc có thể tương đương nhiều nắp loại thường.
- Với vật tư như mực in, lõi lọc: chia theo số trang in hoặc số lít nước lọc mà nhà sản xuất công bố, nhớ rằng con số đó đo trong điều kiện chuẩn và thực tế thường thấp hơn.
- Với dịch vụ theo gói, như gói giặt là hay gói dọn nhà: chia theo số lần hoặc số giờ bạn thực sự dùng, không theo số lần gói cho phép.
- Ghi đơn giá của mọi lựa chọn vào cùng một cột rồi mới so. Gói to thường có đơn giá thấp hơn, nhưng không phải lúc nào cũng vậy, nhất là khi gói nhỏ đang có khuyến mãi.
Một lưu ý: đơn giá thấp hơn chỉ có lợi khi bạn dùng hết trước khi hàng hết hạn hoặc giảm chất lượng. Gói lớn để lâu bị vón, mất mùi hay quá hạn là phần bạn đã trả nhưng không dùng.
Lớp hai: cùng cấu hình, cùng phiên bản
Tên gần giống không có nghĩa là cùng sản phẩm. Nhiều dòng sản phẩm có các phiên bản khác nhau chỉ ở một hai ký tự trong mã: khác dung lượng, khác chất liệu, khác phụ kiện đi kèm, có khi là đời cũ và đời mới. So giá giữa hai nơi bán mà không đối chiếu mã đầy đủ là dễ nhầm.
Bản dành riêng cho kênh bán. Có những phiên bản sản xuất riêng cho một kênh, như bán trực tuyến hay chuỗi cửa hàng, với cấu hình hoặc phụ kiện khác bản thông thường. Điều này không xấu, nhưng làm cho việc so giá trực tiếp trở nên khập khiễng. Hãy đối chiếu bảng thông số chi tiết, không chỉ ảnh.
Phiên bản vùng và hàng nhập khác nguồn. Hàng phân phối chính thức và hàng nhập từ nguồn khác có thể khác ở phích cắm, điện áp, ngôn ngữ, chế độ bảo hành. Cùng một tên nhưng điều kiện dùng ở Việt Nam có thể khác hẳn. Phần so sánh hàng chính hãng và hàng xách tay có bài riêng ở danh mục mua sắm.
Phụ kiện trong hộp. Một bên kèm bộ sạc, giá treo, ống dẫn; bên kia bán riêng. Liệt kê những gì trong hộp của mỗi lựa chọn, gạch những thứ bạn đã có, cộng giá những thứ phải mua thêm.
Lớp ba: những khoản nằm ngoài giá niêm yết
Đây là lớp hay làm đảo kết quả nhất, vì những khoản này thường chỉ hiện ra ở bước thanh toán hoặc khi thợ đến lắp. Hỏi rõ từng dòng và xin ghi vào hoá đơn hoặc tin nhắn.
| Khoản | Câu nên hỏi | Vì sao quan trọng |
|---|---|---|
| Giao hàng | Giao tới tận nơi, tận tầng chưa, có tính phí theo khoảng cách không? | Đồ lớn, nặng thường có phí riêng khi lên tầng cao hoặc nhà trong hẻm |
| Lắp đặt | Công lắp đã gồm chưa, gồm những hạng mục nào? | Điều hoà, bình nóng lạnh, máy lọc nước thường có vật tư lắp tính thêm theo thực tế |
| Vật tư lắp | Ống, dây, giá đỡ tính theo mét hay trọn gói? | Khoảng cách xa hơn dự kiến làm chi phí tăng |
| Thu đồ cũ | Có nhận lại máy cũ không, tính giá hay tính phí? | Tiết kiệm công mang bỏ, đôi khi được trừ tiền |
| Bảo hành mở rộng | Bảo hành thêm che những gì, ai thực hiện? | Là khoản tuỳ chọn, chỉ đáng khi phạm vi rõ ràng |
| Thanh toán | Trả qua thẻ hay trả góp có phí gì không? | Phí và lãi là một phần giá thật |
| Đổi trả | Trả lại thì mất phí gì, trong bao lâu? | Quyết định chi phí của một lần chọn sai |
Sau khi cộng đủ các khoản, đôi khi nơi có giá niêm yết cao hơn lại rẻ hơn khi đã tính giao lắp trọn gói. Điều ngược lại cũng xảy ra. Chỉ có tổng cuối cùng mới so được.
So giá dịch vụ: báo giá trọn gói và báo giá theo hạng mục
Với dịch vụ như sửa nhà, chuyển nhà, vệ sinh điều hoà, sơn lại phòng, so giá còn khó hơn hàng hoá, vì mỗi bên tự đặt cách tính. Một bên báo trọn gói một con số, bên kia báo theo từng hạng mục, bên thứ ba báo theo mét vuông hoặc theo giờ. Đặt ba con số này cạnh nhau rồi chọn con số nhỏ nhất là cách dễ chọn nhầm nhất.
Bước đầu tiên là viết ra một đề bài chung và gửi cho mọi bên: phạm vi công việc, khối lượng ước tính, vật liệu mong muốn, thời gian thực hiện, ai dọn dẹp sau khi xong. Khi mọi bên báo giá theo cùng đề bài, bạn đã loại được phần lớn khác biệt do hiểu khác nhau. Bên nào báo giá mà không hỏi thêm câu nào về hiện trạng thường là bên sẽ phát sinh nhiều nhất về sau.
Bước thứ hai là đọc phần "chưa bao gồm" và "phát sinh". Báo giá trọn gói thấp có thể loại trừ những hạng mục mà công việc nào cũng gặp, như vận chuyển vật liệu lên tầng, xử lý tường ẩm, đổ phế thải. Báo giá theo hạng mục minh bạch hơn nhưng tổng cuối cùng phụ thuộc khối lượng thực tế. Hỏi rõ cách tính phần phát sinh, mức trần nếu có, và yêu cầu báo trước bằng tin nhắn khi có phát sinh. Với công trình có giá trị lớn, hợp đồng nên ghi rõ những điểm này; tranh chấp cụ thể nên hỏi người có chuyên môn pháp lý.
Quà tặng, khuyến mãi và giá gạch ngang
Quà tặng kèm thường được ghi kèm "trị giá" để làm cho món hời có vẻ lớn hơn. Khi so, hãy định giá quà theo nhu cầu của bạn chứ không theo con số người bán ghi. Một bộ nồi bạn sẽ không dùng có giá trị bằng không với bạn, dù nó được ghi trị giá bao nhiêu. Một phụ kiện bạn đằng nào cũng phải mua thì được tính bằng giá bạn sẽ mua nó ở nơi khác.
Giá gạch ngang, hay giá trước khuyến mãi, là con số dễ làm người mua mất bình tĩnh nhất. Pháp luật về khuyến mại có những quy định về cách ghi giá giảm và thời gian khuyến mãi, nhưng người mua không có cách tự kiểm từng con số. Cách tự vệ đơn giản là bỏ qua phần trăm giảm và chỉ nhìn giá bạn phải trả, rồi so giá đó với các nơi khác cùng thời điểm. Nếu có thói quen theo dõi giá của món định mua trong vài tuần, bạn sẽ biết mức giá thường gặp của nó.
Với mã giảm giá, điểm thưởng, hoàn tiền: chỉ tính phần bạn chắc chắn nhận được và dùng được. Hoàn tiền dưới dạng điểm chỉ dùng tại một nơi, có hạn dùng, giá trị thật thấp hơn hoàn tiền mặt. Khi một chương trình cần đọc nhiều điều kiện mới hiểu được, đó là dấu hiệu nên so bằng giá cuối cùng.
Thời điểm so: giá đổi theo mùa, theo đời sản phẩm
Giá của một món đồ không cố định. Đồ điện máy theo mùa, như điều hoà, quạt, máy sưởi, thường có mức giá và chương trình khác nhau giữa mùa cao điểm và mùa thấp điểm. Khi một đời sản phẩm mới ra, đời cũ thường được giảm giá để xả hàng, và với nhiều người dùng, đời cũ là lựa chọn hợp lý vì khác biệt nhỏ.
Điều này không có nghĩa là nên chờ mãi để đợi giá thấp nhất. Không ai đoán chắc được giá sẽ đi đâu, và chờ cũng có chi phí: một mùa hè không có điều hoà, một tháng ăn ngoài vì bếp hỏng. Hãy đặt cho mình một khoảng thời gian theo dõi giá phù hợp với độ gấp của nhu cầu, và mua khi giá rơi vào khoảng bạn đã chấp nhận.
Một mẹo nhỏ khi so giá giữa nhiều nơi: chụp màn hình hoặc ghi lại giá kèm ngày giờ và điều kiện đi kèm. Sau vài ngày, các con số dễ lẫn vào nhau; ghi chép giúp bạn so cho đúng và cũng là bằng chứng nếu nơi bán thay đổi điều kiện khi giao hàng.
Phiếu so giá một trang
Dùng phiếu dưới đây cho mỗi lựa chọn, mỗi nơi bán. Khi điền đủ, hai phiếu đặt cạnh nhau sẽ so được thật.
- Tên và mã sản phẩm đầy đủ, phiên bản, dung lượng hoặc kích cỡ.
- Những gì có trong hộp; những gì phải mua thêm và giá ước tính.
- Giá niêm yết và giá thực trả sau mọi khuyến mãi chắc chắn nhận được.
- Phí giao, phí lắp, vật tư lắp, thu cũ.
- Điều kiện bảo hành: thời hạn, nơi bảo hành, ai chịu phí đi lại.
- Điều kiện đổi trả: thời hạn, phí, tình trạng hàng phải giữ.
- Cách thanh toán và phí đi kèm, nếu có.
- Tổng cuối cùng và đơn giá theo đơn vị bạn đã chọn.
- Ngày ghi và nơi ghi, để biết thông tin còn mới hay đã cũ.
Phiếu này cũng hữu ích khi hỏi giá qua tin nhắn: gửi đúng các câu hỏi trong phiếu, nhận câu trả lời bằng chữ, tránh những hiểu lầm khi nói miệng.
Câu hỏi thường gặp
Gói to có luôn rẻ hơn gói nhỏ không?
Không luôn luôn. Gói to thường có đơn giá thấp hơn, nhưng khi gói nhỏ khuyến mãi thì có thể đảo ngược. Ngoài ra, gói to chỉ có lợi nếu bạn dùng hết trước khi hàng hết hạn hoặc giảm chất lượng.
Làm sao biết hai nơi bán cùng một phiên bản sản phẩm?
Đối chiếu mã sản phẩm đầy đủ, bảng thông số chi tiết và danh sách phụ kiện trong hộp. Nếu không chắc, hỏi người bán bằng tin nhắn và giữ lại câu trả lời để đối chiếu khi nhận hàng.
Quà tặng kèm nên được tính bao nhiêu khi so giá?
Tính theo nhu cầu của bạn. Món bạn sẽ dùng thì tính bằng giá bạn sẽ mua nó ở nơi khác, món không dùng thì tính bằng không, bất kể người bán ghi trị giá bao nhiêu.
Giá gạch ngang có đáng tin không?
Bạn không tự kiểm được mọi con số gạch ngang, nên đừng dựa vào phần trăm giảm. Hãy so giá thực trả với các nơi khác cùng thời điểm và với mức giá bạn đã theo dõi trong vài tuần.
Có nên chờ đợt giảm giá lớn rồi mới mua không?
Nếu không gấp và đã theo dõi giá, chờ có thể có lợi. Nếu đang cần dùng, chi phí của việc chờ có thể lớn hơn phần giảm. Hãy đặt một mức giá chấp nhận được và mua khi giá rơi vào khoảng đó.