Luộc bình sữa bằng nồi nước sôi là cách đơn giản, không cần thêm máy, hợp với nhà dùng ít bình hoặc chỉ tiệt trùng thỉnh thoảng; máy tiệt trùng hơi nước, nhất là loại có sấy khô, hợp với nhà pha sữa nhiều lần trong ngày và muốn bớt việc trông nồi. Cả hai cách đều dựa trên nhiệt để làm sạch sâu dụng cụ đã rửa; không cách nào thay được bước rửa kỹ trước đó.
Bài so theo cách làm và loại thiết bị, không nêu hãng: luộc và hấp hơi nước khác nhau thế nào, các cách khác như hộp tiệt trùng dùng lò vi sóng, dung dịch ngâm, đèn tia cực tím, an toàn bỏng, chất liệu bình và núm ti, rồi bộ câu hỏi tự kiểm. Bao lâu thì không cần tiệt trùng nữa, và trẻ sinh non, trẻ đang ốm cần làm thế nào, hãy hỏi nhân viên y tế theo dõi bé.
Rửa sạch trước, tiệt trùng sau: thứ tự không đổi được
Tiệt trùng bằng nhiệt chỉ có tác dụng trên dụng cụ đã sạch. Cặn sữa bám trong đáy bình, ren cổ bình, lỗ núm ti là chỗ vi khuẩn bám và có thể che chắn chúng khỏi nhiệt. Vì vậy hướng dẫn phổ biến của các tổ chức y tế đều bắt đầu bằng bước tháo rời, tráng nước, rửa bằng nước ấm với nước rửa phù hợp, dùng cọ riêng cho bình và cọ nhỏ cho núm ti, tráng sạch rồi mới tiệt trùng.
Trước khi rửa, rửa tay bằng xà phòng. Chậu rửa và cọ dùng riêng cho đồ của bé thì tốt hơn dùng chung với bát đĩa. Bình nên được rửa sớm sau khi bé bú xong, vì sữa để khô bám chặt hơn và khó cọ.
Hiểu thứ tự này giúp so sánh đúng: máy tiệt trùng không phải máy rửa bình. Một số máy có tên gọi kèm chức năng rửa, nhưng phần lớn máy gia đình chỉ hấp và sấy. Câu hỏi thực sự là sau khi đã rửa sạch, bạn muốn dùng nồi nước sôi hay một máy hấp để làm bước cuối.
Các cách tiệt trùng thường gặp
Bảng dưới gom các cách hay được nhắc tới. Mô tả là khuynh hướng chung; hãy làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất bình, núm ti và thiết bị bạn dùng.
| Cách | Cách làm | Ưu điểm | Điểm cần để ý |
|---|---|---|---|
| Luộc bằng nồi | Dụng cụ ngập hoàn toàn trong nước, đun sôi một lúc | Không cần thêm máy, quen thuộc | Phải trông bếp, nguy cơ bỏng, núm ti có thể xuống cấp nhanh hơn |
| Máy hơi nước điện | Hơi nước nóng bao quanh dụng cụ trong khoang kín | Tự ngắt, không phải trông, nhiều máy có sấy | Thêm một máy, cần tẩy cặn vôi định kỳ |
| Hộp tiệt trùng lò vi sóng | Cho nước vào hộp chuyên dụng, quay trong lò | Nhanh, gọn | Đúng công suất và thời gian theo hộp, hơi rất nóng khi mở |
| Dung dịch ngâm lạnh | Ngâm dụng cụ trong dung dịch pha đúng tỉ lệ | Không cần nhiệt, mang đi xa được | Pha đúng hướng dẫn, thay dung dịch theo thời gian quy định |
| Đèn tia cực tím | Chiếu tia cực tím trong khoang kín | Thường kèm sấy, không dùng nước | Chỉ tác động nơi ánh sáng chiếu tới, cần xếp đồ đúng cách |
Bài này tập trung vào cặp phổ biến nhất ở các gia đình là luộc bằng nồi và máy tiệt trùng hơi nước. Các cách còn lại có ưu thế riêng trong một số hoàn cảnh, như dung dịch ngâm khi đi du lịch, và đều cần làm đúng hướng dẫn mới có tác dụng.
Luộc bằng nồi: ưu điểm và chỗ hay sai
Không cần mua thêm gì. Một chiếc nồi dành riêng cho đồ của bé, một cái kẹp gắp sạch là đủ. Hợp với nhà chỉ dùng một hai bình, hoặc bé bú mẹ là chính.
Dụng cụ phải ngập hoàn toàn. Bình nổi lên hoặc còn bọt khí bên trong thì phần không ngập không được làm nóng đủ. Nhấn bình xuống cho nước tràn vào lòng bình.
Thời gian sôi theo hướng dẫn. Hướng dẫn phổ biến là để nước sôi trong một khoảng thời gian nhất định; thời gian cụ thể nên theo hướng dẫn của nhà sản xuất bình và lời khuyên của nhân viên y tế. Luộc quá lâu và quá thường xuyên có thể làm núm ti, gioăng mau biến dạng, ngả màu.
Nguy cơ bỏng và cạn nồi. Nồi nước sôi trên bếp, cha mẹ thiếu ngủ quay đi làm việc khác là tình huống dễ quên. Nồi cạn có thể làm chảy nhựa, bốc mùi và nguy hiểm. Dùng hẹn giờ trên điện thoại và không rời bếp.
Làm khô. Gắp dụng cụ bằng kẹp sạch, úp lên giá sạch cho ráo, không lau bằng khăn đã dùng. Bình còn đọng nước để lâu trong chỗ ẩm là điều nên tránh.
Máy tiệt trùng hơi nước: ưu điểm và chỗ cần biết
Không phải trông. Đổ nước theo vạch, xếp dụng cụ, bấm nút; máy tự ngắt khi hết chu trình. Với cha mẹ pha sữa nhiều lần một ngày, đây là lợi ích lớn nhất.
Sấy khô đi kèm. Loại có sấy giúp dụng cụ khô trong khoang kín, đỡ phải úp giá và lau. Thời gian sấy thường dài hơn thời gian hấp, nên cần tính khi lên lịch pha sữa.
Giữ dụng cụ trong khoang đóng. Nhiều hướng dẫn cho biết dụng cụ để trong khoang đóng kín sau khi tiệt trùng có thể dùng trong một khoảng thời gian; mở ra thì nên dùng sớm hoặc tiệt trùng lại. Hãy đọc sách hướng dẫn của máy.
Nhược điểm: thêm một máy, thêm việc tẩy cặn. Nước có độ cứng để lại cặn vôi trên mâm nhiệt; cặn dày làm máy hấp kém đi. Cần tẩy cặn định kỳ theo hướng dẫn.
Nhược điểm: bỏng hơi nước khi mở nắp. Hơi trong khoang rất nóng ngay sau chu trình. Chờ một lúc, mở nắp hướng ra xa mặt và tay, dùng kẹp lấy đồ.
Chất liệu bình, núm ti và những gì nên đọc trên bao bì
Không phải bình nào cũng chịu được mọi cách tiệt trùng. Trước khi chọn cách làm, hãy xem trên bao bì hoặc sách hướng dẫn của bình:
- Bình có chịu được nước sôi và hơi nước không; một số loại nhựa có giới hạn nhiệt.
- Núm ti silicone hay cao su tự nhiên; mỗi loại có khuyến cáo riêng về cách làm sạch và thời gian nên thay.
- Bình thuỷ tinh chịu nhiệt tốt nhưng có thể nứt nếu đổi nhiệt đột ngột, như cho bình đang nóng vào nước lạnh.
- Bình có dùng được với hộp tiệt trùng lò vi sóng không; chi tiết kim loại tuyệt đối không cho vào lò vi sóng.
- Dấu hiệu nên thay núm ti: rách, nứt, dính, phồng, lỗ to ra, đổi màu; thay sớm thay vì cố tiệt trùng tiếp.
- Bình, cốc tập uống bị thu hồi hay có cảnh báo thì ngừng dùng theo hướng dẫn của nơi bán.
Bài này chỉ bàn cách làm sạch dụng cụ, không bàn chọn sữa hay cách cho bé ăn. Mọi câu hỏi về dinh dưỡng, cách pha sữa, nhiệt độ nước pha và sức khoẻ của bé hãy hỏi nhân viên y tế theo dõi bé.
Khi đi xa, về quê, đi du lịch với bé
Nhịp tiệt trùng ở nhà thường bị đảo lộn khi cả nhà đi xa. Máy tiệt trùng hơi nước cồng kềnh, cần ổ điện, ít ai mang theo; nồi luộc thì phụ thuộc bếp ở nơi đến. Đây là lúc các cách khác tỏ ra hữu ích: dung dịch ngâm pha nước lạnh theo đúng tỉ lệ, túi hoặc hộp tiệt trùng dùng lò vi sóng nếu nơi ở có lò.
Dù dùng cách nào, bước rửa sạch vẫn phải làm trước. Mang theo cọ rửa bình, cọ núm ti, một lọ nước rửa nhỏ và đủ số bình để xoay vòng giữa các lần rửa. Nước dùng để rửa và tráng nên là nước sạch; ở nơi chưa chắc về nguồn nước, dùng nước đun sôi để nguội hoặc nước đóng chai để tráng cuối.
Nếu dùng dung dịch ngâm, đọc kỹ thời gian ngâm tối thiểu và thời gian dung dịch còn hiệu lực sau khi pha, đậy kín hộp ngâm và để ngoài tầm tay trẻ lớn hơn. Có dung dịch yêu cầu tráng lại bằng nước sạch, có loại không; làm đúng hướng dẫn của sản phẩm. Khi về nhà, quay lại cách quen thuộc của gia đình.
Chi phí sở hữu và chỗ để nói tương đối
Luộc bằng nồi gần như không tốn thêm tiền mua sắm; chi phí là thời gian đứng bếp, tiền gas hoặc điện cho mỗi lần đun và độ bền của núm ti, gioăng. Máy tiệt trùng hơi nước tốn tiền mua, thêm tiền điện mỗi chu trình, đặc biệt phần sấy, và chiếm một chỗ trên mặt bàn bếp suốt thời gian bé còn dùng bình.
Thời gian dùng máy có giới hạn. Khi bé lớn và gia đình được nhân viên y tế cho biết có thể dừng tiệt trùng thường xuyên, máy thường được cất đi hoặc chuyển cho người khác. Nếu mua máy, hãy tính rằng nó phục vụ một giai đoạn chứ không phải cả đời.
Một phương án nhiều nhà chọn là luộc bằng nồi trong những tuần đầu để xem nhịp sinh hoạt của gia đình, sau đó mới quyết định có mua máy hay không. Nếu bé bú bình nhiều cữ, cha mẹ đi làm lại, nhà không có người hỗ trợ, máy hơi nước có sấy thường giải phóng được đáng kể thời gian trong ngày.
Tự kiểm trước khi chọn: năm câu hỏi
Trả lời theo đúng nhịp sinh hoạt hiện tại của gia đình:
- Một ngày bé dùng bao nhiêu bình và núm ti, nhà có bao nhiêu bộ để xoay vòng?
- Ai là người làm việc rửa và tiệt trùng, người đó có thời gian đứng trông nồi không?
- Bếp có chỗ đặt thêm một máy gần ổ điện, xa tầm với của trẻ lớn hơn trong nhà không?
- Bình và núm ti nhà bạn chịu được cách tiệt trùng nào theo hướng dẫn trên bao bì?
- Nhân viên y tế theo dõi bé đã dặn gì về tiệt trùng trong giai đoạn hiện tại?
Ví dụ giả định: một gia đình có bé bú bình sáu bảy cữ mỗi ngày, mẹ sắp đi làm lại, bà ngoại phụ giúp. Máy hơi nước có sấy giúp bà không phải trông nồi nhiều lần. Một gia đình khác bé bú mẹ là chính, chỉ dùng một bình cho cữ tối, luộc bằng nồi vẫn đủ và đơn giản.
Câu hỏi thường gặp
Tiệt trùng bình sữa có thay được việc rửa bình không?
Không. Tiệt trùng chỉ hiệu quả trên dụng cụ đã rửa sạch. Phải tháo rời, rửa bằng nước ấm với nước rửa phù hợp, cọ kỹ bình và núm ti, tráng sạch rồi mới tiệt trùng.
Luộc bình sữa bao lâu là đủ?
Thời gian cụ thể nên theo hướng dẫn của nhà sản xuất bình và lời khuyên của nhân viên y tế. Điều quan trọng là dụng cụ ngập hoàn toàn, không còn bọt khí trong lòng bình, và không để nồi cạn.
Máy tiệt trùng có sấy có cần thiết không?
Không bắt buộc, nhưng tiện cho nhà pha sữa nhiều lần. Sấy giúp dụng cụ khô trong khoang kín thay vì úp giá. Nếu không có sấy, hãy úp dụng cụ trên giá sạch, nơi thoáng, không lau bằng khăn đã dùng.
Bao lâu thì có thể ngừng tiệt trùng bình sữa?
Không có mốc chung cho mọi bé. Hướng dẫn khác nhau tuỳ nguồn và tình trạng của bé; trẻ sinh non hoặc đang ốm thường được khuyên giữ kỹ hơn. Hãy hỏi nhân viên y tế theo dõi bé.
Núm ti bị đổi màu sau nhiều lần luộc có dùng tiếp được không?
Đổi màu, dính, phồng, rách hay lỗ to ra là dấu hiệu nên thay núm ti. Luộc thường xuyên có thể làm núm ti mau xuống cấp; xem khuyến cáo thay của nhà sản xuất.
Có thể dùng nồi nấu ăn bình thường để luộc bình sữa không?
Nên dùng một nồi riêng, sạch, dành cho đồ của bé, để tránh cặn dầu mỡ và mùi thức ăn. Nếu chưa có, rửa thật kỹ nồi trước khi dùng và không nấu đồ ăn cùng lúc.