Nồi áp suất điện và nồi nấu chậm cùng giải một bài toán là làm mềm món cần ninh lâu, nhưng đi theo hai hướng ngược nhau: một bên đẩy nhiệt lên cao hơn điểm sôi để rút ngắn thời gian, một bên giữ nhiệt thấp và kéo dài hàng giờ. Vì vậy câu hỏi đúng không phải loại nào hơn, mà nhà bạn thiếu thời gian vào lúc nào, hay nấu món gì, và có người ở nhà trông bếp hay không.
Bài này so theo loại, không theo hãng: nguyên lý của từng nồi, món nào hợp, món nào không, chi phí sở hữu nói tương đối, những điểm an toàn bắt buộc phải biết và một bộ câu hỏi để bạn tự trả lời trước khi mua. Thông số cụ thể như công suất, áp suất làm việc hay số giờ nấu khác nhau theo đời máy, nên chỗ nào cần con số hãy đọc tem máy và sách hướng dẫn đi kèm.
Hai nguyên lý ngược nhau: nhiệt cao trong thời gian ngắn và nhiệt thấp trong thời gian dài
Nồi áp suất điện khoá kín nắp, đun cho hơi nước tích lại bên trong. Khi áp suất trong nồi tăng, nước sôi ở nhiệt độ cao hơn mức một trăm độ quen thuộc, thường vào khoảng một trăm mười đến một trăm hai mươi độ tuỳ thiết kế. Nhiệt cao hơn làm sợi thịt, gân, vỏ đậu mềm nhanh hơn hẳn so với nồi thường. Bộ điều khiển giữ áp suất ở mức cài đặt, hết giờ thì chuyển sang giữ ấm, người nấu không phải canh lửa.
Nồi nấu chậm đi theo hướng khác. Lòng nồi thường bằng sứ hoặc gốm dày, đặt trong vỏ có dây nhiệt bao quanh, công suất nhỏ, nắp không khoá kín. Món ăn được giữ ở nhiệt độ gần sôi hoặc dưới mức sôi lăn tăn trong nhiều giờ, thường có hai mức thấp và cao. Thịt mềm từ từ, nước ít bay hơi, các miếng giữ được hình dạng vì không bị sôi sùng sục đảo lộn.
Hiểu hai nguyên lý này là hiểu gần hết ưu nhược điểm phía sau. Nồi áp suất mạnh ở tốc độ nhưng kín, khó nêm nếm giữa chừng. Nồi nấu chậm mở nắp được, nhẹ tay với món, nhưng đòi bạn lên kế hoạch từ sáng hoặc từ tối hôm trước. Nhiều nồi áp suất điện đời mới có thêm chế độ nấu chậm; chế độ này dùng được, nhưng cách truyền nhiệt từ mâm đáy khác với lòng sứ bao quanh, nên kết quả không hẳn giống một nồi nấu chậm chuyên dụng.
So sánh nhanh theo từng tiêu chí
Bảng dưới gom các khác biệt chính. Các mô tả là khuynh hướng chung của từng loại, máy cụ thể có thể lệch ít nhiều.
| Tiêu chí | Nồi áp suất điện | Nồi nấu chậm |
|---|---|---|
| Thời gian ninh một nồi xương | Ngắn, tính cả lúc lên áp và xả áp vẫn nhanh hơn nồi thường | Dài, thường tính bằng nhiều giờ |
| Nêm nếm giữa chừng | Phải xả áp, mở nắp rồi chờ lên áp lại | Mở nắp được, nhưng mỗi lần mở mất nhiệt một lúc |
| Độ nguyên miếng của thịt, củ | Dễ nhừ quá nếu đặt dư thời gian | Giữ miếng tốt, mềm đều |
| Nước dùng | Trong nếu xả áp tự nhiên, dễ đục nếu xả nhanh | Thường trong vì không sôi mạnh |
| Điện năng | Công suất lớn hơn nhưng chạy ngắn | Công suất nhỏ nhưng chạy lâu |
| Độ phức tạp khi dùng | Van, gioăng, khoá nắp, vạch đổ tối đa | Đơn giản, ít bộ phận |
| Chỗ đặt và cất | Gọn, thân cao | Lòng sứ nặng, dễ vỡ khi va |
Phần điện năng hay bị hỏi nhất nhưng khó trả lời bằng một câu. Điện tiêu thụ bằng công suất nhân thời gian chạy thật, mà cả hai loại đều ngắt và đóng mâm nhiệt liên tục. Cách so đúng là đọc công suất trên tem của hai máy bạn đang cân nhắc rồi ước theo số giờ nấu món quen của nhà mình.
Món nào hợp nồi áp suất điện
Xương ống, sườn, chân giò cần ninh mềm. Đây là việc nồi áp suất làm tốt nhất. Một nồi nước dùng phở hay bún cho bữa tối có thể xong trong buổi chiều đi làm về, thay vì phải bắc từ trưa.
Đậu khô, đỗ, hạt sen, gạo lứt. Hạt có vỏ cứng mềm nhanh dưới nhiệt cao. Lưu ý đồ nở nhiều và tạo bọt như đậu, cháo chỉ được đổ tới vạch thấp hơn vạch tối đa thông thường, thường là khoảng một nửa nồi, vì bọt có thể làm tắc van.
Thịt bò gân, bắp bò, gà già. Loại thịt nhiều mô liên kết cần nhiệt và thời gian để mềm; nồi áp suất rút ngắn phần thời gian đó.
Bữa tối làm vội. Nếu nhà bạn chỉ có khoảng một giờ từ lúc về tới lúc ăn, nồi áp suất phù hợp hơn hẳn vì không đòi chuẩn bị từ sáng.
Món không hợp. Rau xanh, cá thịt mỏng, món cần áp chảo cho xém mặt, món cần thử độ chín bằng mắt từng phút. Với những món này nồi áp suất dễ làm nhừ hoặc nhạt màu, dùng bếp thường sẽ chủ động hơn.
Món nào hợp nồi nấu chậm
Thịt kho, cá kho để thấm lâu. Nhiệt thấp và đều giúp nước kho ngấm dần mà miếng thịt không bị vụn. Nhiều người nấu thích nồi nấu chậm cho cá kho vì cá giữ nguyên khúc.
Cháo, súp, chè đặc. Nồi nấu chậm ít bị khê đáy hơn nồi thường vì nhiệt bao quanh, không dồn ở đáy. Dù vậy món quá đặc vẫn nên khuấy một hai lần.
Hầm rau củ với thịt. Cà rốt, khoai tây giữ miếng, không nát như khi bị sôi mạnh.
Nhà có người ở nhà ban ngày hoặc thích chuẩn bị từ tối. Cho nguyên liệu vào từ sáng, đến chiều có món. Lợi ích nằm ở chỗ không phải đứng bếp, chứ không nằm ở tốc độ.
Một lưu ý an toàn thực phẩm. Đậu đỏ khô loại hạt to, nhất là đậu thận, chứa một chất gây khó chịu tiêu hoá chỉ bị phá khi sôi mạnh. Khuyến cáo phổ biến là ngâm rồi luộc sôi mạnh một lúc trước khi cho vào nồi nấu chậm, vì nhiệt của nồi này có thể không đủ. Thịt đông đá cũng nên rã đông trong ngăn mát trước, đừng cho thẳng vào nồi nấu chậm, để món không nằm quá lâu ở vùng nhiệt ấm.
An toàn: nồi áp suất phải tôn trọng van và gioăng, nồi nấu chậm phải tôn trọng dây điện
Hai loại nồi có rủi ro khác nhau. Danh sách dưới là các điểm nên thành thói quen, phần chi tiết theo đúng sách hướng dẫn của máy bạn mua.
- Nồi áp suất: kiểm van xả và van an toàn trước mỗi lần nấu, không có hạt cơm, vỏ đậu nào kẹt trong lỗ van.
- Nồi áp suất: gioăng cao su phải nằm đúng rãnh, không nứt, không chai cứng; gioăng hỏng thì thay đúng loại của máy.
- Nồi áp suất: không đổ quá vạch tối đa, đồ nở và tạo bọt chỉ tới vạch thấp hơn; không cố mở nắp khi phao báo áp chưa hạ.
- Nồi áp suất: khi xả áp nhanh, hướng van ra xa mặt, tay và tủ bếp phía trên; hơi nước thoát ra rất nóng.
- Nồi nấu chậm: đặt trên mặt phẳng chịu nhiệt, cách mép bàn, dây điện không vắt qua lối đi vì nồi chạy nhiều giờ.
- Nồi nấu chậm: lòng sứ đang nóng không đặt xuống mặt đá lạnh hay ngâm nước lạnh, dễ nứt.
- Cả hai: cắm thẳng vào ổ tường còn tốt, không dùng chung ổ nối dài với máy công suất lớn khác; nhà có trẻ nhỏ thì đặt ngoài tầm với.
Nồi áp suất điện đời mới có nhiều lớp bảo vệ, nhưng các lớp đó dựa trên giả định người dùng giữ van sạch và gioăng tốt. Phần lớn sự cố thường gặp đến từ việc mở nắp vội hoặc đổ quá đầy, không phải từ bản thân thiết kế.
Chi phí sở hữu nói tương đối: tiền mua, tiền điện, phụ tùng và chỗ để
Khi mua, nồi nấu chậm loại cơ bản thường rẻ hơn nồi áp suất điện cùng dung tích, vì ít bộ phận điều khiển và không cần cơ cấu khoá chịu áp. Nồi áp suất điện đa năng có nhiều chương trình thì đắt hơn, đổi lại một máy làm được nhiều việc: ninh, hầm, nấu cơm, hấp, có khi cả nấu chậm và làm sữa chua.
Về lâu dài, phụ tùng thay thế đáng tính hơn tiền điện. Gioăng của nồi áp suất là đồ hao mòn, ám mùi và chai dần sau một thời gian dùng; van cũng có thể phải thay. Trước khi mua nên hỏi chỗ bán xem gioăng, van, lòng nồi có bán rời không. Nồi nấu chậm ít đồ hao mòn hơn, nhưng lòng sứ vỡ là gần như phải đổi cả nồi nếu không mua được lòng rời.
Chỗ để cũng là chi phí. Một căn bếp nhỏ ở chung cư có thể không còn chỗ cho thêm một máy. Nếu chỉ chọn được một, nồi áp suất điện đa năng thường gánh được nhiều việc hơn; nếu đã có nồi áp suất và vẫn thấy thịt kho không như ý, nồi nấu chậm là món bổ sung chứ không thay thế.
Tự kiểm trước khi chọn: năm câu hỏi cho nhà bạn
Trả lời lần lượt các câu dưới đây, ghi ra giấy. Nếu phần lớn câu trả lời nghiêng về một phía, lựa chọn đã rõ.
- Bữa chính nhà bạn thường được chuẩn bị trong bao lâu tính từ lúc bắt đầu nấu? Dưới khoảng một giờ thì nghiêng về nồi áp suất.
- Có ai ở nhà hoặc có thói quen sơ chế từ tối hôm trước không? Có thì nồi nấu chậm phát huy được.
- Món nhà bạn hay ăn là nước dùng, đậu, xương hay là kho, hầm cần giữ miếng?
- Bếp còn bao nhiêu chỗ trên mặt bàn và ổ cắm nào chịu được máy chạy lâu?
- Nhà có người lớn tuổi hoặc người ít quen máy móc không? Nồi nấu chậm dễ dùng hơn; nồi áp suất cần hướng dẫn kỹ về van và cách xả áp.
Ví dụ giả định: một gia đình bốn người, hai vợ chồng đi làm cả ngày, cuối tuần mới nấu món cầu kỳ. Ngày thường họ cần nồi áp suất cho canh xương, cuối tuần dùng chế độ nấu chậm có sẵn trong nồi cho món kho. Họ chỉ cần một máy. Một gia đình khác có bà ở nhà, thích cá kho tộ và cháo, lại thấy nồi nấu chậm hợp hơn.
Câu hỏi thường gặp
Nồi áp suất điện có thay được nồi nấu chậm không?
Thay được một phần. Nhiều nồi áp suất điện có chế độ nấu chậm, nhưng nhiệt truyền từ mâm đáy chứ không bao quanh như lòng sứ, nên món kho hay hầm có thể khác đôi chút. Nếu chỉ thỉnh thoảng nấu chậm thì chế độ có sẵn thường là đủ.
Nồi nấu chậm có tốn điện vì chạy cả ngày không?
Không hẳn. Công suất của nồi nấu chậm nhỏ và mâm nhiệt đóng ngắt liên tục, nên điện tiêu thụ phụ thuộc số giờ chạy thật. Cách so chính xác là đọc công suất trên tem hai máy và nhân với thời gian bạn hay nấu.
Có nên để nồi nấu chậm chạy khi cả nhà đi vắng không?
Nhiều người làm vậy và nồi được thiết kế để chạy lâu, nhưng nên đặt trên mặt chịu nhiệt, xa rèm và đồ dễ cháy, cắm thẳng ổ tường, kiểm dây điện còn tốt. Nếu dây, phích có dấu hiệu nóng chảy hay nứt thì ngừng dùng.
Vì sao nấu đậu và cháo bằng nồi áp suất chỉ được đổ nửa nồi?
Đậu và cháo tạo nhiều bọt khi sôi, bọt có thể trào lên và kẹt vào van xả. Vạch tối đa cho đồ nở thường thấp hơn vạch chung, hãy xem đúng vạch in trong lòng nồi của máy bạn.
Gioăng nồi áp suất bao lâu phải thay?
Không có mốc chung cho mọi máy. Gioăng cần thay khi bị nứt, chai cứng, biến dạng hoặc nồi lên áp chậm và xì hơi quanh nắp. Hãy hỏi chỗ bán xem có gioăng đúng loại để mua sẵn một chiếc dự phòng.
Người mới nấu ăn nên bắt đầu với loại nào?
Nếu thường nấu vội sau giờ làm, nồi áp suất điện có chương trình cài sẵn dễ làm quen sau vài lần đọc kỹ hướng dẫn về van và xả áp. Nếu muốn ít thao tác và không ngại chờ, nồi nấu chậm đơn giản hơn.