Ấm siêu tốc hợp với nhà dùng nước nóng theo từng đợt ngắn, còn bình thuỷ điện hợp với nhà cần nước nóng sẵn nhiều lần trong ngày, như pha sữa cho bé, pha trà tiếp khách hay văn phòng nhỏ. Hai máy nhìn có vẻ cùng một việc, nhưng một bên tối ưu cho tốc độ, một bên tối ưu cho sự có sẵn. Chọn nhầm thì hoặc phải đứng chờ đun mỗi lần, hoặc tốn điện giữ ấm một bình nước cả ngày không ai dùng.
Bài so theo loại máy, không nêu hãng hay giá: cấu tạo khác nhau ở đâu, điện năng nên nghĩ thế nào, an toàn khi nhà có trẻ nhỏ và người lớn tuổi, cặn vôi, và một vài phương án ở giữa như ấm có chế độ giữ ấm hay ấm đun kết hợp phích giữ nhiệt truyền thống.
Cấu tạo khác nhau quyết định cách dùng
Ấm siêu tốc có mâm nhiệt công suất lớn ở đáy, thường vào khoảng trên dưới hai nghìn oát tuỳ loại, nên một lượng nước vừa đủ pha vài cốc sôi rất nhanh. Khi nước sôi, hơi nước đi theo một đường nhỏ tới bộ điều nhiệt, làm bộ phận này bật ngắt điện. Ấm không giữ nhiệt; sau khi tắt, nước nguội dần như trong một bình kim loại hay nhựa bình thường.
Bình thuỷ điện có dung tích lớn hơn, công suất đun thấp hơn ấm siêu tốc nên đun lâu hơn, nhưng sau khi sôi máy chuyển sang giữ nước ở một mức nhiệt cài đặt. Thân bình có lớp cách nhiệt, loại cao cấp hơn có lớp chân không giống phích, nên điện để giữ ấm ít hơn loại chỉ có vỏ nhựa. Nước được rót ra bằng nút bơm điện hoặc bơm tay, không phải nhấc cả bình.
Từ hai cấu tạo đó suy ra cách dùng. Ấm siêu tốc là đun theo lần: cần bao nhiêu đun bấy nhiêu, xong rồi thôi. Bình thuỷ điện là kho nước nóng: đổ đầy một lần, dùng dần cả buổi. Nhà bạn thuộc kiểu nào phụ thuộc vào số lần dùng nước nóng và khoảng cách giữa các lần dùng, chứ không phụ thuộc số người trong nhà.
Ưu nhược điểm đặt cạnh nhau
Bảng so sánh theo khuynh hướng chung của từng loại. Máy cụ thể có thể có thêm tính năng làm mờ ranh giới, như ấm siêu tốc có chế độ giữ ấm.
| Tiêu chí | Ấm siêu tốc | Bình thuỷ điện |
|---|---|---|
| Tốc độ có nước sôi lần đầu | Rất nhanh với lượng nước nhỏ | Chậm hơn, vì dung tích lớn và công suất thấp hơn |
| Nước nóng có sẵn bất cứ lúc nào | Không, phải đun lại | Có, ở mức nhiệt chọn sẵn |
| Chọn nhiệt độ | Đa số chỉ đun sôi; một số loại có nút chọn nhiệt | Thường có vài mức giữ ấm |
| Rót nước | Nhấc ấm, nghiêng rót | Bấm nút bơm, bình đứng yên |
| Điện năng | Tốn trong vài phút đun, không tốn khi để yên | Tốn khi đun và một ít liên tục để giữ ấm |
| Chỗ đặt | Nhỏ gọn, cất được | Thân to, thường để cố định một chỗ |
| Vệ sinh | Lòng nhỏ, dễ với tay vào | Lòng sâu, có ống bơm cần súc rửa |
Đọc bảng sẽ thấy hai loại không thật sự cạnh tranh nhau ở mọi tiêu chí. Ấm siêu tốc thắng ở sự gọn và nhanh cho từng lần; bình thuỷ điện thắng ở chỗ nước nóng luôn chờ sẵn và không phải nhấc nước sôi. Nhiều gia đình đông người thực ra dùng cả hai: bình thuỷ điện cho nhu cầu đều trong ngày, ấm siêu tốc cho lúc cần một lượng lớn nước sôi ngay, như trụng rau hay chần xương.
Điện năng: so đúng cách thay vì nghe đồn
Đun nước thì loại nào cũng tốn gần như nhau cho cùng một lượng nước. Năng lượng để nâng một lít nước từ nhiệt độ phòng lên sôi là như nhau. Khác biệt nằm ở phần nhiệt thất thoát ra ngoài trong lúc đun và lúc giữ ấm.
Ấm siêu tốc thất thoát ít trong lúc đun vì đun nhanh. Nhưng nếu nhà bạn đun lại năm sáu lần một ngày, mỗi lần đun dư nước rồi để nguội đổ đi, phần lãng phí nằm ở nước đun thừa, không nằm ở máy.
Bình thuỷ điện tốn thêm phần giữ ấm. Phần này phụ thuộc chất lượng cách nhiệt và mức nhiệt chọn. Giữ ở mức thấp hơn sôi và tắt máy khi cả nhà đi vắng sẽ giảm đáng kể phần điện này.
Cách tự ước. Ví dụ giả định: nhà bạn chỉ dùng nước nóng buổi sáng và buổi tối, mỗi lần một hai cốc. Ấm siêu tốc đun vừa đủ là hợp lý. Ngược lại, nhà có bé nhỏ pha sữa tám chín lần một ngày, bình thuỷ điện giữ ở mức nhiệt pha sữa thường tiện hơn, và chênh lệch điện không phải yếu tố chính.
An toàn khi nhà có trẻ nhỏ, người lớn tuổi
Bỏng nước sôi là tai nạn hay gặp trong bếp gia đình. Dù chọn loại nào, những điểm sau nên được kiểm trước khi mua và khi đặt máy:
- Đặt máy sâu vào trong mặt bàn, xa mép, dây điện không thò xuống để trẻ kéo được.
- Ấm siêu tốc: ưu tiên loại có đế tách rời, tay cầm cách nhiệt, nắp khoá chặt khi rót; loại có lớp vỏ hai lớp đỡ nóng tay khi chạm vào thân.
- Bình thuỷ điện: kiểm tra có khoá nút rót, để trẻ bấm thử không ra nước; nắp đóng chắc, không bật khi bình bị nghiêng.
- Không đun cạn: dù đa số máy có bảo vệ chống cạn, đừng bật khi không có nước hoặc dưới vạch tối thiểu.
- Cắm thẳng vào ổ tường còn tốt; ổ nối dài cho nhiều máy cùng lúc, nhất là cạnh ấm siêu tốc công suất lớn, dễ nóng chảy.
- Phích cắm, dây nguồn có dấu hiệu nóng, đổi màu hay nứt thì ngừng dùng và mang đi kiểm tra.
- Người lớn tuổi khó nhấc ấm đầy có thể thấy bình thuỷ điện với nút bơm an toàn hơn vì không phải nghiêng nước nóng.
Nếu nhà có người ngủ trưa hoặc làm ca đêm, cũng nên để ý tiếng ồn: ấm siêu tốc kêu to khi gần sôi, bình thuỷ điện có tiếng bơm và tiếng đun lại định kỳ. Đây là điểm nhỏ nhưng hay làm người dùng khó chịu sau khi mua.
Cặn vôi, mùi và việc vệ sinh lâu dài
Nước máy ở nhiều nơi có độ cứng, đun lâu ngày tạo lớp cặn trắng bám đáy và thành. Với ấm siêu tốc, lòng nhỏ và có thể nhìn thấy, cặn dễ phát hiện và dễ xử lý bằng cách đun với dung dịch chua nhẹ theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Với bình thuỷ điện, cặn còn bám vào ống bơm và cảm biến nhiệt, khó thấy hơn; nếu không làm sạch định kỳ, bình có thể đun lại thường xuyên hơn và nước rót ra có vẩy trắng.
Máy mới đôi khi có mùi nhựa hoặc mùi kim loại vài lần đầu. Đun rồi đổ bỏ vài lượt nước theo hướng dẫn thường giúp mùi nhạt dần. Mùi kéo dài, nhất là mùi khét, là dấu hiệu nên mang máy đi kiểm tra chứ không nên tiếp tục dùng.
Một thói quen nên tránh với bình thuỷ điện: đổ thêm nước lạnh vào nước nóng còn thừa rồi để máy đun lại liên tục nhiều ngày. Tốt hơn là đổ bỏ phần nước cũ, súc lòng bình rồi đổ nước mới mỗi ngày. Ấm siêu tốc cũng vậy, không để nước qua đêm rồi đun lại nhiều lần.
Đọc tem và sách hướng dẫn trước khi mua: sáu thông tin cần xem
Hai máy cùng loại có thể khác nhau khá nhiều. Thay vì so theo lời quảng cáo, hãy lật đáy máy hoặc xem hộp để đọc mấy thông tin sau, rồi đặt cạnh nhu cầu của nhà mình:
- Công suất định mức ghi bằng oát: ấm siêu tốc công suất càng lớn đun càng nhanh nhưng càng đòi ổ cắm, dây điện chịu tải tốt; bình thuỷ điện thường ghi riêng công suất đun và công suất giữ ấm.
- Dung tích thực dùng: con số in to trên hộp thường là dung tích lòng, còn lượng nước được phép đổ nằm giữa vạch tối thiểu và tối đa bên trong.
- Các mức nhiệt giữ ấm của bình thuỷ điện, hoặc nút chọn nhiệt của ấm, nếu nhà bạn pha trà, cà phê hay pha sữa cần mức nhiệt khác nhau.
- Cơ chế an toàn: tự ngắt khi sôi, chống đun cạn, khoá nút rót, nắp khoá; xem sách hướng dẫn mô tả chúng hoạt động thế nào.
- Chất liệu phần tiếp xúc nước: lòng, nắp trong, ống bơm; hỏi rõ nếu hộp không ghi.
- Bảo hành và phụ tùng: đế ấm, nắp, nút bơm có thay rời được không, bảo hành ở đâu.
Một mẹo nhỏ: nếu có thể, hãy cầm thử ấm khi đã đổ nước tới vạch tối đa. Ấm đầy nặng hơn nhiều so với lúc rỗng ở quầy, và cảm giác tay cầm lúc đó mới là cảm giác bạn gặp mỗi ngày. Với bình thuỷ điện, thử bấm nút rót xem lực bấm có hợp với người lớn tuổi trong nhà không, và đèn báo có dễ nhìn trong bếp tối hay không.
Những phương án ở giữa
Ấm siêu tốc có chọn nhiệt và giữ ấm. Loại này đun nhanh như ấm thường, lại giữ được nước ở một mức nhiệt trong một khoảng thời gian, hợp với người pha trà xanh hoặc pha sữa vài lần cách nhau không xa. Thời gian giữ ấm thường có giới hạn, đọc kỹ thông số.
Ấm siêu tốc đi cùng phích giữ nhiệt truyền thống. Đun một lần, rót vào phích, dùng dần trong ngày mà không tốn điện giữ ấm. Cách này quen thuộc với nhiều gia đình Việt và vẫn hợp lý. Điểm yếu là ruột phích thuỷ tinh dễ vỡ, nhà có trẻ nhỏ cần đặt chỗ cao.
Máy pha nước theo nhiệt độ. Một số máy đun nước tức thì tới đúng nhiệt cần, không giữ kho nước. Loại này tiện cho pha sữa nhưng là món riêng, chi phí mua thường cao hơn, chỉ đáng cân nhắc khi nhu cầu rất đều.
Câu hỏi để chốt. Trong một ngày bình thường, nhà bạn dùng nước nóng mấy lần, mỗi lần bao nhiêu, cách nhau bao lâu? Ít lần và xa nhau thì ấm siêu tốc; nhiều lần và sát nhau thì bình thuỷ điện; ở giữa thì xem các phương án trên.
Câu hỏi thường gặp
Bình thuỷ điện có tốn điện hơn ấm siêu tốc không?
Thường tốn hơn một chút vì có phần điện giữ ấm suốt thời gian bật. Mức chênh phụ thuộc lớp cách nhiệt và mức nhiệt bạn chọn. Nếu nhà dùng nước nóng nhiều lần trong ngày thì phần tiện lợi thường đáng hơn phần điện chênh.
Pha sữa cho bé nên dùng ấm siêu tốc hay bình thuỷ điện?
Nhà pha sữa nhiều lần trong ngày thường thấy bình thuỷ điện có mức giữ ấm tiện hơn. Mức nhiệt nước pha sữa hãy làm theo hướng dẫn trên hộp sữa và lời khuyên của nhân viên y tế, đừng dựa vào cảm giác tay.
Có nên đổ thêm nước vào bình thuỷ điện còn nước cũ không?
Không nên làm thành thói quen kéo dài nhiều ngày. Tốt hơn là đổ bỏ nước cũ, súc bình và đổ nước mới mỗi ngày, vừa sạch vừa hạn chế cặn tích tụ ở đáy và ống bơm.
Ấm siêu tốc inox hay thuỷ tinh thì liên quan gì tới việc chọn ấm hay bình?
Đó là câu hỏi về chất liệu, nằm trong cùng một loại máy. Bài này so hai loại máy theo cách dùng nước nóng; chọn được loại máy rồi mới tới chuyện chất liệu, dung tích và tính năng cụ thể.
Ổ cắm ở bếp nhà cũ có dùng được ấm siêu tốc không?
Ấm siêu tốc có công suất lớn nên cần ổ cắm và dây điện chịu được tải. Nếu ổ cắm cũ lỏng, nóng hoặc đổi màu khi đun, hãy nhờ thợ điện có chuyên môn kiểm tra và thay trước khi tiếp tục dùng.
Bao lâu nên làm sạch cặn vôi một lần?
Tuỳ độ cứng của nước nhà bạn. Khi thấy lớp trắng bám đáy, nước có vẩy hoặc máy đun lâu hơn trước là lúc nên làm sạch theo hướng dẫn của nhà sản xuất, dùng loại dung dịch được khuyến nghị.