Tủ đông riêng hợp với nhà thường trữ lượng lớn đồ đông lạnh trong thời gian dài, như mua thực phẩm theo đợt, nhận đồ quê gửi lên, làm hàng nhỏ tại nhà; tủ lạnh có ngăn đá lớn hợp với nhà cần thêm chỗ trữ đông nhưng không muốn thêm một máy chạy điện và một góc nhà. Câu hỏi thật không phải dung tích bao nhiêu lít, mà đồ đông lạnh nằm trong nhà bạn bao lâu và nhiều tới mức nào.
Bài so theo loại tủ, không theo hãng: khác nhau về cách giữ lạnh, tủ đông nằm và tủ đông đứng, điện năng nghĩ thế nào cho đúng, chỗ đặt và an toàn điện, chuyện mất điện, rồi một bộ câu hỏi tự kiểm. Thông số cụ thể như mức nhiệt, điện năng, cấp tiết kiệm năng lượng hãy đọc trên tem và nhãn năng lượng của từng máy.
Giữ lạnh khác nhau ở đâu
Tủ lạnh gia đình thường chia hai khoang: ngăn mát giữ quanh vài độ trên không, ngăn đá giữ dưới không độ. Dù ngăn đá có lớn đến đâu, nó vẫn chia chung một hệ thống làm lạnh và phải cân với ngăn mát. Cửa ngăn đá cũng được mở cùng nhịp sinh hoạt của cả nhà, mỗi lần lấy đá, lấy kem là một lần khí ấm lọt vào.
Tủ đông riêng chỉ làm một việc là giữ đông. Mức nhiệt khuyến cáo phổ biến cho trữ đông lâu ngày là âm mười tám độ hoặc lạnh hơn; tủ đông được thiết kế để giữ mức đó ổn định cho cả khoang lớn, và thường có thể chỉnh lạnh sâu hơn. Vì ít bị mở, nhiệt độ bên trong dao động ít hơn, đồ để lâu ít bị khô mặt hay cháy lạnh hơn.
Nói vậy không có nghĩa ngăn đá tủ lạnh là kém. Với lượng đồ đông vừa phải, dùng xoay vòng trong vài tuần, ngăn đá lớn của một tủ lạnh tốt là đủ và gọn. Tủ đông riêng chỉ thật sự phát huy khi lượng đồ trữ vượt quá sức chứa của ngăn đá hoặc thời gian trữ kéo dài nhiều tháng.
Ba lựa chọn đặt cạnh nhau
Ngoài cặp chính, bảng tách tủ đông thành hai dạng hay gặp vì chúng khác nhau khá rõ khi dùng.
| Tiêu chí | Tủ lạnh ngăn đá lớn | Tủ đông nằm | Tủ đông đứng |
|---|---|---|---|
| Sức chứa đồ đông | Vừa phải | Lớn | Lớn |
| Giữ lạnh khi mở | Mất lạnh mỗi lần mở cửa | Khí lạnh nặng, ít tràn ra khi mở nắp | Mất lạnh nhiều hơn tủ nằm khi mở cửa |
| Sắp xếp, lấy đồ | Ngăn kéo, dễ tìm | Phải bới từ trên xuống, đồ đáy khó lấy | Kệ, ngăn kéo như tủ lạnh |
| Diện tích sàn | Không thêm máy | Chiếm nhiều sàn | Chiếm ít sàn hơn, cao |
| Xả đá | Đa số không đóng tuyết | Nhiều loại phải xả đá thủ công | Có loại không đóng tuyết, có loại phải xả |
| Số máy chạy điện | Một | Thêm một | Thêm một |
Tủ đông nằm có lợi thế giữ lạnh khi mở nắp vì khí lạnh nặng hơn và nằm lại trong lòng tủ. Đổi lại, đồ dưới đáy dễ bị quên. Tủ đông đứng dễ sắp xếp hơn, nhưng mỗi lần mở cửa khí lạnh tràn ra phía dưới. Một số tủ còn có chế độ chuyển đổi giữa ngăn đông và ngăn mát, hợp với nhà nhu cầu thay đổi theo mùa.
Điện năng: so trên nhãn, không so theo cảm giác
Thêm một máy là thêm một khoản điện. Dù tủ đông hiện đại được thiết kế để tiết kiệm, đây vẫn là một máy chạy suốt ngày đêm. Khoản điện đó cần được đặt cạnh lợi ích của việc trữ được nhiều.
Đọc nhãn năng lượng. Nhãn năng lượng dán trên tủ cho biết mức tiêu thụ điện ước tính theo năm trong điều kiện thử chuẩn và cấp hiệu suất. Hai tủ cùng dung tích có thể khác nhau đáng kể; hãy so trên nhãn chứ đừng chỉ so dung tích.
Chỗ đặt ảnh hưởng điện năng. Tủ đặt chỗ nóng, sát tường, sát bếp, dưới nắng hắt hay trong gác nóng sẽ chạy nhiều hơn. Khoảng hở thông gió quanh tủ theo hướng dẫn của nhà sản xuất là điều kiện để tủ chạy đúng như nhãn.
Thói quen mở tủ. Mở lâu, mở nhiều lần, cho đồ còn nóng vào tủ đều làm máy nén chạy thêm. Tủ đông riêng lại ít bị mở hơn ngăn đá tủ lạnh, nên một phần lợi thế nằm ở đây.
Ví dụ giả định. Một nhà chỉ cần thêm chỗ cho vài túi thịt cá mỗi tuần, nâng cấp lên tủ lạnh có ngăn đá rộng hơn có thể hợp lý hơn mua thêm tủ đông, vì không thêm máy chạy liên tục.
Chỗ đặt và an toàn điện
Tủ đông thường bị đặt ở những chỗ phụ như gầm cầu thang, nhà kho, hiên sau. Những chỗ đó cần được kiểm trước:
- Mặt sàn phẳng, chịu được tủ khi chất đầy; không đặt trên bục gỗ yếu hay chỗ sàn lún.
- Khô ráo, không bị nước mưa hắt, không đặt ở chỗ ngập khi mưa lớn.
- Có khoảng hở thông gió quanh thân tủ theo sách hướng dẫn, không kê đồ chặn lưới tản nhiệt.
- Cắm vào ổ riêng còn tốt, có nối đất nếu nhà đã có hệ thống tiếp địa; không cắm chung ổ nối dài với nhiều thiết bị.
- Dây nguồn không bị đè dưới chân tủ hay kẹp sau tường.
- Tủ đông nằm có nắp nặng; không để trẻ nhỏ chơi đùa, trèo hay chui vào tủ; tủ cũ bỏ đi nên tháo nắp hoặc khoá lại.
- Việc đi thêm ổ cắm, dây điện mới cho tủ ở nhà kho, hiên sau nên nhờ thợ điện có chuyên môn.
Tủ mới chuyển về thường được khuyên để đứng yên một thời gian trước khi cắm điện, nhất là khi đã bị nghiêng trong lúc vận chuyển. Thời gian chờ cụ thể hãy theo sách hướng dẫn của tủ.
Chi phí sở hữu nói tương đối: tiền mua, tiền điện và đồ hỏng
Khi mua, một tủ đông riêng là thêm một khoản tiền so với việc giữ nguyên tủ lạnh hiện có. Nếu tủ lạnh nhà bạn đã cũ, so sánh hợp lý hơn là giữa hai phương án: thay bằng tủ lạnh có ngăn đá lớn hơn, hoặc giữ tủ lạnh cũ và mua thêm tủ đông. Phương án đầu chỉ một máy chạy điện; phương án sau có tổng dung tích đông lớn hơn nhiều nhưng thêm một máy.
Về lâu dài, ngoài tiền điện còn một khoản ít được tính là đồ hỏng. Tủ đông đầy mà không ai nhớ trong đó có gì dễ thành nơi chất đồ quá hạn, đồ cháy lạnh phải bỏ. Ngược lại, nhà biết mua theo đợt, chia phần, ghi ngày và dùng xoay vòng có thể giảm việc đi chợ lặt vặt và tận dụng tốt thực phẩm theo mùa. Lợi ích của tủ đông phụ thuộc thói quen quản lý nhiều hơn là bản thân chiếc tủ.
Tủ đông nằm loại xả đá thủ công cần được xả định kỳ khi lớp tuyết dày lên; lớp tuyết dày làm tủ chạy kém hiệu quả và chiếm chỗ. Việc này mất một buổi, phải có chỗ tạm cất đồ đông lạnh. Tủ không đóng tuyết đỡ việc này nhưng thường đắt hơn khi mua. Đây là chi phí bằng công sức mà bạn nên tính trước.
Sắp xếp tủ đông để không thành kho đồ bị quên
Một tủ đông được sắp xếp tốt mới thật sự tiết kiệm. Vài thói quen đơn giản giúp việc này:
- Chia thịt cá thành phần vừa một bữa trước khi cấp đông, ép dẹt túi để đông nhanh và xếp đứng như sách.
- Ghi tên món và ngày cất lên mỗi túi, mỗi hộp bằng bút không phai.
- Với tủ đông nằm, dùng giỏ hoặc thùng nhỏ chia theo nhóm: thịt, cá, đồ chế biến sẵn, rau củ; nhấc giỏ trên ra là thấy giỏ dưới.
- Dán một tờ danh sách ở nắp hoặc cửa tủ, lấy món nào gạch món đó.
- Đồ cất trước dùng trước; đồ mới xếp ra phía sau hoặc phía dưới.
- Không cho đồ còn nóng vào tủ; để nguội bớt rồi mới cất, tránh làm ấm đồ đang đông bên cạnh.
Nếu thấy mình không duy trì được các thói quen này, đó cũng là một câu trả lời: có thể nhà bạn chưa thật cần tủ đông, chỉ cần sắp lại ngăn đá cho gọn.
Khi mất điện: tủ đầy giữ lạnh lâu hơn tủ vơi
Một lý do nhiều nhà mua tủ đông là để có kho dự trữ, nhưng kho dự trữ cũng là chỗ dễ mất nhiều nhất khi mất điện lâu. Nguyên tắc phổ biến là giữ cửa hoặc nắp tủ đóng kín càng lâu càng tốt; tủ đầy giữ lạnh lâu hơn tủ vơi vì khối đồ đông lạnh tự giữ nhiệt cho nhau. Tủ đông nằm thường giữ lạnh tốt hơn tủ đứng trong tình huống này.
Khi có điện lại, cần đánh giá đồ trong tủ. Đồ còn đá cứng, còn tinh thể đá bên trong thường có thể cấp đông lại, dù chất lượng có thể giảm. Đồ đã rã hoàn toàn và để ấm một thời gian dài thì không nên cấp đông lại; với thịt cá, khi nghi ngờ thì nên bỏ. Đây là nguyên tắc chung, hãy tham khảo hướng dẫn an toàn thực phẩm của cơ quan y tế khi gặp tình huống cụ thể.
Một mẹo đơn giản là đặt một cốc nước đã đông đá với đồng xu nằm trên mặt trong tủ đông. Nếu sau khi đi xa về thấy đồng xu chìm xuống đáy cốc, nghĩa là tủ từng bị rã đông rồi đông lại, đồ bên trong cần được kiểm tra kỹ.
Tự kiểm trước khi chọn: sáu câu hỏi
Ghi câu trả lời ra giấy và đặt cạnh lựa chọn của bạn:
- Trung bình một tuần ngăn đá nhà bạn đầy tới đâu, có thường xuyên phải nhét chồng lên nhau không?
- Đồ đông lạnh nằm trong nhà bao lâu: vài ngày, vài tuần hay vài tháng?
- Nhà có mua thực phẩm theo đợt lớn, nhận đồ quê gửi, hay làm hàng nhỏ tại nhà không?
- Có chỗ đặt khô ráo, thoáng, có ổ điện tốt cho thêm một tủ không?
- Nhà bạn hay mất điện lâu không, và có ai trong nhà sẵn sàng sắp xếp, ghi danh sách đồ trong tủ đông không?
- Tủ lạnh hiện tại đã cũ, sắp phải thay chưa? Nếu sắp thay, chọn một tủ lạnh có ngăn đá lớn hơn có thể giải quyết luôn.
Nếu câu trả lời cho thấy lượng đồ trữ lớn, thời gian trữ dài và có chỗ đặt tốt, tủ đông riêng là đầu tư hợp lý. Nếu chỉ thỉnh thoảng thiếu chỗ, sắp xếp lại ngăn đá, dùng hộp vuông thay túi tròn, ghi ngày cất đồ có thể đã đủ.
Câu hỏi thường gặp
Tủ đông nằm hay tủ đông đứng giữ lạnh tốt hơn?
Khi mở nắp, tủ đông nằm thường giữ lạnh tốt hơn vì khí lạnh nặng và nằm lại trong lòng tủ. Tủ đông đứng dễ sắp xếp và lấy đồ hơn. Chọn theo việc bạn ưu tiên giữ lạnh hay ưu tiên sắp xếp, và theo diện tích sàn nhà.
Ngăn đá tủ lạnh có trữ thịt cá lâu như tủ đông không?
Ngăn đá mở thường xuyên nên nhiệt độ dao động nhiều hơn, đồ để lâu dễ khô mặt, cháy lạnh. Với thời gian trữ ngắn vài tuần thì ngăn đá vẫn ổn; trữ nhiều tháng thì tủ đông riêng giữ chất lượng tốt hơn.
Tủ đông có tốn nhiều điện không?
Mức tiêu thụ khác nhau nhiều giữa các tủ, hãy đọc nhãn năng lượng để so. Chỗ đặt mát, thoáng, đóng kín nắp và không cho đồ nóng vào tủ giúp tủ chạy đúng mức điện ghi trên nhãn.
Có nên đặt tủ đông ngoài hiên hoặc gầm cầu thang không?
Được nếu chỗ đó khô ráo, không bị mưa hắt, thông gió và có ổ điện tốt. Chỗ nóng hoặc ẩm ướt làm tủ chạy nhiều hơn và tăng rủi ro điện. Đi thêm đường điện cho tủ nên nhờ thợ có chuyên môn.
Mất điện bao lâu thì đồ trong tủ đông bắt đầu hỏng?
Không có con số chung cho mọi tủ, phụ thuộc độ đầy, loại tủ và nhiệt độ phòng. Giữ nắp đóng kín, tủ đầy giữ lạnh lâu hơn tủ vơi. Khi có điện lại, kiểm tra đồ còn tinh thể đá hay không trước khi quyết định cấp đông lại.
Đồ đã rã đông có cấp đông lại được không?
Đồ còn tinh thể đá bên trong thường có thể cấp đông lại, dù chất lượng có thể giảm. Đồ đã rã hoàn toàn và để ở nhiệt độ ấm lâu thì không nên cấp đông lại, nhất là thịt cá. Khi nghi ngờ thì nên bỏ.