UuDiem.comƯu Điểm
So sánh cho đúng

Tổng chi phí sở hữu là gì: cách tính trước khi so giá hai món đồ dùng lâu năm

Tổng chi phí sở hữu cộng giá mua, lắp đặt, điện nước, vật tư, sửa chữa và trừ giá trị bán lại. Cách tính từng bước để so hai món đồ cho công bằng.

Vietnamese woman at a wooden dining table in Huế, sorting a small stack of paper receipts face down beside a calculator and a closed water filter cartridge box, soft side light

Tổng chi phí sở hữu là toàn bộ số tiền một món đồ lấy của bạn từ lúc mua đến lúc bỏ đi: giá mua, lắp đặt, năng lượng, vật tư thay thế, sửa chữa, công sức, rồi trừ đi phần bán lại được. Hai món đồ có giá mua chênh nhau rõ có thể có tổng chi phí sau vài năm gần bằng nhau, hoặc đảo chiều hẳn.

Khái niệm này được dùng rộng trong doanh nghiệp khi mua máy móc, xe cộ, phần mềm, và thường viết tắt là TCO theo tiếng Anh. Với gia đình, bạn không cần bảng tính phức tạp; chỉ cần đủ các dòng chi phí và một số năm sử dụng thực tế. Bài dưới đây đưa ra sáu dòng chi phí, cách tính từng bước và một ví dụ giả định dùng đơn vị "phần" thay cho tiền thật, vì giá mỗi nơi mỗi lúc một khác.

Giá mua chỉ là dòng đầu tiên của hoá đơn dài

Khi đứng trước hai lựa chọn, giá mua là con số duy nhất được in to và được so ngay. Những khoản khác đến sau, rải rác theo tháng, nên ít ai cộng lại. Một chiếc máy lọc nước cần thay lõi định kỳ, một chiếc máy in cần mực, một chiếc máy lọc không khí cần màng lọc, một chiếc xe cần nhiên liệu và bảo dưỡng. Mỗi lần chi đều nhỏ so với giá mua, nhưng nhân với số năm sử dụng thì có khi vượt qua giá mua.

Người bán biết điều này. Một số dòng sản phẩm được định giá máy thấp và lấy lại bằng vật tư đi kèm, nhất là khi vật tư chỉ mua được từ chính hãng. Cách định giá đó không sai, nhưng nếu bạn chỉ so giá máy, bạn đang so phần nổi của tảng băng. Ngược lại, có những món đắt khi mua nhưng gần như không tốn gì về sau, như đồ cơ đơn giản, bền, ít bộ phận phải thay.

Mục tiêu của việc tính tổng chi phí sở hữu không phải để luôn chọn cái rẻ nhất về lâu dài. Có lúc bạn vẫn chọn cái đắt hơn về tổng vì nó tiện hơn, an toàn hơn. Mục tiêu là để bạn biết mình đang trả bao nhiêu cho sự tiện lợi đó, thay vì bị bất ngờ sau một năm.

Sáu dòng chi phí cần có trong mọi phép tính

Giá mua và chi phí để bắt đầu dùng. Gồm giá máy, phí giao hàng, công lắp đặt, vật tư lắp đặt như ống, giá đỡ, dây điện, và những thứ phải mua kèm mới dùng được, ví dụ nồi đáy từ cho bếp từ hay ổ cắm riêng cho thiết bị công suất lớn.

Năng lượng. Điện, gas, xăng, nước. Đây thường là dòng lớn nhất với thiết bị chạy nhiều giờ mỗi ngày như tủ lạnh, điều hoà, bình nóng lạnh, xe. Cách ước tính điện năng từ nhãn năng lượng có bài riêng trong danh mục này.

Vật tư tiêu hao. Lõi lọc, màng lọc, mực in, túi bụi, chổi quét, bóng đèn, dầu nhớt, lốp. Ghi rõ chu kỳ thay theo hướng dẫn của nhà sản xuất và theo cách dùng của bạn, vì nước nhiều cặn hay nhà nhiều bụi sẽ làm chu kỳ ngắn lại.

Bảo dưỡng và sửa chữa. Vệ sinh định kỳ có thuê thợ không, sau hết bảo hành thì hỏng vặt thường gặp là gì, linh kiện có dễ mua không. Không ai biết trước máy hỏng lúc nào, nên dòng này nên ước theo mức thường gặp và ghi rõ là ước lượng.

Thời gian và công sức. Không phải tiền mặt nhưng là chi phí thật: thời gian đứng canh, lau rửa, đi mua vật tư, chờ thợ. Với gia đình bận rộn, một món đồ tốn ít công sức hơn đáng được tính như tiết kiệm được tiền.

Giá trị còn lại và chi phí bỏ đi. Sau vài năm, món đồ có bán lại được không, được khoảng bao nhiêu phần so với giá mua; nếu không, có tốn công hay tốn phí để mang đi bỏ, nhất là đồ điện tử và pin cần thu gom đúng chỗ.

Cách tính từng bước cho hai lựa chọn

Bạn chỉ cần một tờ giấy hoặc một bảng tính đơn giản. Làm cùng một cách cho cả hai lựa chọn, kể cả khi một bên có vẻ chắc chắn thắng.

  1. Chọn số năm sử dụng thực tế, cùng một số năm cho cả hai lựa chọn. Cách chọn số năm có phần riêng ở dưới.
  2. Ghi chi phí ban đầu của mỗi lựa chọn: giá mua cộng mọi khoản để bắt đầu dùng được.
  3. Ước tính chi phí mỗi năm: năng lượng, vật tư, bảo dưỡng. Ghi cách bạn ước tính để sau này kiểm lại.
  4. Nhân chi phí mỗi năm với số năm sử dụng.
  5. Ước giá trị còn lại cuối kỳ và trừ ra. Nếu không chắc, để bằng không; ước quá cao là sai lầm thường gặp.
  6. Cộng lại thành tổng chi phí sở hữu, rồi chia cho số năm để ra chi phí bình quân mỗi năm. Con số mỗi năm dễ hình dung hơn con số tổng.
  7. Đặt hai tổng cạnh nhau cùng với những điểm khác không quy ra tiền được, như độ tiện, độ an toàn, rồi mới quyết.

Nếu kết quả hai bên chênh nhau rất ít, đừng coi đó là một bên thắng. Sai số trong ước tính của bạn thường lớn hơn khoảng chênh đó; lúc này các tiêu chí khác nên quyết định.

Ví dụ giả định: máy rẻ khi mua và máy đắt khi mua sau năm năm

Để tránh nêu giá thật, ví dụ dùng đơn vị "phần": máy A có giá mua bằng 10 phần, máy B có giá mua bằng 14 phần. Các khoản khác quy theo cùng đơn vị. Đây là ví dụ để minh hoạ cách cộng, không đại diện cho bất kỳ loại máy nào.

Dòng chi phíMáy AMáy BGhi chú
Mua và lắp đặt1014B đắt hơn bốn phần khi mua
Năng lượng mỗi năm21,2B tiết kiệm điện hơn theo nhãn
Vật tư mỗi năm1,51A thay lõi thường hơn
Bảo dưỡng mỗi năm (ước)0,50,5Coi như ngang nhau
Cộng năm năm vận hành2013,5Chi phí mỗi năm nhân năm
Trừ giá trị còn lại12Ước thận trọng
Tổng chi phí sở hữu2925,5B thấp hơn khoảng một phần tám

Trong ví dụ, máy đắt hơn khi mua lại rẻ hơn sau năm năm. Nhưng thử đổi một giả định: nếu gia đình chỉ dùng ba năm rồi chuyển nhà và bỏ máy lại, tổng của A là 10 cộng 12 bằng 22, của B là 14 cộng 8,1 bằng 22,1, gần như hoà. Số năm sử dụng là giả định nhạy nhất trong mọi phép tính tổng chi phí sở hữu.

Chọn số năm sử dụng cho thật, không theo tuổi thọ quảng cáo

Tuổi thọ thiết kế mà nhà sản xuất nói tới là số năm máy có thể chạy trong điều kiện tốt. Số năm bạn thật sự dùng thường ngắn hơn, vì những lý do không liên quan tới máy: chuyển nhà, sửa bếp, gia đình đông lên, đồ cũ lỗi thời so với thói quen mới. Điện thoại và máy tính thường được thay khi phần mềm chậm đi, không phải khi phần cứng hỏng hẳn.

Cách chọn hợp lý là nhìn lại món tương tự bạn đã dùng: chiếc máy giặt trước dùng mấy năm, chiếc điện thoại trước giữ bao lâu. Nếu chưa có kinh nghiệm, chọn một con số thận trọng và tính thêm một kịch bản ngắn hơn, như cách ví dụ ở trên đã làm. Nếu lựa chọn thắng ở cả hai kịch bản, bạn yên tâm hơn nhiều.

Với những món có kế hoạch rõ, như căn nhà thuê sẽ ở thêm hai năm, hãy dùng chính kế hoạch đó. Một món rất tiết kiệm điện nhưng phải tháo lắp tốn công khi chuyển nhà có thể mất lợi thế nếu bạn chuyển đi trước khi phần tiết kiệm bù được phần trả thêm lúc mua.

Những chi phí hay bị quên khi cộng

Sau khi tính xong, rà lại danh sách dưới đây. Mỗi mục bị quên đều có thể làm nghiêng kết quả.

  • Vật tư chỉ mua được từ một nguồn, giá do một bên quyết và có thể ngừng sản xuất sau vài năm.
  • Phí gọi thợ, phí đi lại của thợ, nhất là khi trung tâm bảo hành ở xa.
  • Chi phí khi máy hỏng giữa chừng: ăn ngoài vì bếp hỏng, mang đồ đi giặt vì máy giặt hỏng, thuê xe vì xe đang sửa.
  • Chi phí cải tạo để lắp: khoan tường, đi lại dây điện, đặt thêm aptomat, làm kệ.
  • Chi phí bảo hiểm, đăng ký, phí gửi xe với phương tiện đi lại.
  • Chi phí phần mềm hoặc dịch vụ đi kèm phải trả theo tháng để dùng đủ tính năng.
  • Nếu mua trả góp, phần lãi và phí là một dòng chi phí thật, cần cộng vào giá mua thay vì chỉ nhìn số tiền mỗi tháng.

Với trả góp và các hình thức vay, bài này chỉ nêu nguyên tắc cộng chi phí; quyết định có vay hay không phụ thuộc tình hình tài chính riêng của mỗi nhà.

Khi tổng chi phí sở hữu không phải câu trả lời cuối cùng

Phép tính tổng chi phí sở hữu giả định bạn có đủ tiền để chọn bất kỳ phương án nào. Thực tế không phải lúc nào cũng vậy: có khi tiền trong tay chỉ đủ cho lựa chọn rẻ hơn khi mua, và việc dồn thêm để mua cái đắt hơn sẽ làm hụt quỹ dự phòng của gia đình. Khi đó, lựa chọn rẻ hơn về tổng chưa chắc là lựa chọn tốt hơn cho nhà bạn lúc này.

Phép tính cũng không đo được rủi ro. Một món có tổng thấp hơn nhưng dựa vào giả định "dùng đủ năm năm, không hỏng gì" chịu rủi ro lớn hơn một món có tổng cao hơn chút nhưng chắc chắn hơn. Nếu một lựa chọn chỉ thắng khi mọi giả định đều thuận lợi, hãy coi đó là cảnh báo.

Cuối cùng, có những giá trị không quy ra tiền: độ an toàn cho trẻ nhỏ, sự yên tĩnh cho người già, thời gian rảnh của bạn. Tổng chi phí sở hữu đưa tiền về đúng chỗ của nó trong quyết định, chứ không thay cho phần còn lại.

Câu hỏi thường gặp

Tổng chi phí sở hữu khác chi phí mỗi lần dùng thế nào?

Tổng chi phí sở hữu cộng mọi khoản trong cả thời gian dùng. Chi phí mỗi lần dùng lấy tổng đó chia cho số lần dùng, hữu ích để so món dùng nhiều với món dùng ít. Hai cách bổ sung cho nhau, nên tính tổng trước rồi mới chia.

Không biết chi phí sửa chữa thì ước tính thế nào?

Hỏi thợ sửa quanh nhà loại máy này hay hỏng gì, hỏi người quen đã dùng vài năm, đọc điều khoản bảo hành để biết phần nào được miễn phí. Ghi một con số thận trọng và đánh dấu là ước tính để không coi nó là chắc chắn.

Có cần tính lạm phát hay lãi suất vào phép tính không?

Với đồ gia dụng dùng vài năm, có thể bỏ qua để giữ phép tính đơn giản. Nếu khoản tiền lớn và thời gian dài, như xe hay hệ thống lắp cố định, bạn có thể nhờ người có chuyên môn tài chính tính kỹ hơn.

Giá trị bán lại nên ước bao nhiêu?

Nên ước thấp. Đồ điện tử và đồ gia dụng thường mất giá nhanh, nhiều món gần như không bán lại được. Nếu không có cơ sở, để bằng không; bất ngờ tốt vẫn hơn bất ngờ xấu.

Máy tiết kiệm điện hơn có luôn đáng mua hơn không?

Chỉ đáng khi phần tiết kiệm điện trong số năm bạn thật sự dùng bù được phần trả thêm lúc mua. Máy dùng ít giờ mỗi ngày thường cần rất nhiều năm mới bù được, còn máy chạy liên tục thì nhanh hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138