UuDiem.comƯu Điểm
So sánh cho đúng

Dùng đánh giá người mua để so hai lựa chọn: đọc lời chê trước, lọc người giống bạn

Điểm sao trung bình của hai sản phẩm thường không so được. Cách đọc lời chê theo loại lỗi, lọc người viết có hoàn cảnh giống bạn và gạt đánh giá không đáng tin.

Vietnamese grandmother and adult daughter sitting on a sofa in Nha Trang, both looking at one phone with a blank glowing display, two shopping bags at their feet, soft afternoon window light

Khi so hai sản phẩm bằng đánh giá của người mua, điểm sao trung bình là thứ ít giá trị nhất; lời chê cụ thể của những người dùng giống bạn mới là thông tin đáng tiền. Hai con số bốn phẩy bảy và bốn phẩy năm có thể đến từ số lượt đánh giá khác nhau rất xa, từ người mua với nhu cầu khác hẳn bạn, hoặc phần lớn chỉ khen giao hàng nhanh.

Bài này không bàn chi tiết các mánh tạo đánh giá giả; trọng tâm là cách biến hàng trăm đánh giá rời rạc thành một bảng so sánh có ích cho quyết định của bạn: đọc lời chê trước, xếp theo loại lỗi, lọc theo hoàn cảnh, để ý thời điểm viết, rồi mới gạt những đánh giá không đáng tin.

Vì sao điểm sao trung bình của hai sản phẩm không so được

Điểm trung bình gộp mọi lý do chấm điểm vào một con số. Người chấm một sao vì giao hàng trễ và người chấm một sao vì máy hỏng sau một tháng đều kéo điểm xuống như nhau, nhưng chỉ lý do thứ hai nói về sản phẩm. Người chấm năm sao ngay khi mở hộp chưa dùng ngày nào cũng được tính ngang với người dùng đã một năm.

Số lượt đánh giá cũng làm điểm khó so. Một sản phẩm có ít lượt đánh giá thì chỉ cần thêm vài lượt là điểm thay đổi rõ, nên điểm cao của nó kém chắc chắn hơn điểm hơi thấp hơn của một sản phẩm có rất nhiều lượt. Ngoài ra, mỗi nơi bán có cách hiển thị và lọc đánh giá khác nhau; cùng một sản phẩm ở hai nơi có thể có điểm khác nhau mà sản phẩm không khác gì.

Thêm một điều ít người để ý: người hài lòng thường im lặng, người gặp vấn đề hoặc người được nhắc mới viết. Vì thế phân bố điểm của mọi sản phẩm đều méo theo cùng một kiểu, nhiều năm sao và một sao, ít ba sao. Điều này không làm hỏng việc so sánh, nhưng nhắc bạn rằng tỷ lệ lời chê không phải tỷ lệ máy hỏng.

Vì vậy, dùng điểm trung bình như một bộ lọc thô: loại những lựa chọn có điểm thấp rõ rệt với nhiều lượt đánh giá. Khi còn lại hai lựa chọn có điểm gần nhau, đừng để chênh lệch nhỏ quyết định; chuyển sang đọc nội dung.

Đọc lời chê trước và xếp theo loại lỗi

Lời chê cho bạn biết sản phẩm hỏng ở đâu và hỏng theo kiểu nào. Đó là thông tin mà người bán không bao giờ đưa lên trang giới thiệu. Cách đọc có hệ thống:

  1. Lọc đánh giá thấp, thường một đến ba sao, của từng lựa chọn. Đọc ít nhất vài chục lời nếu có đủ.
  2. Gạch bỏ những lời chê không nói về sản phẩm: giao hàng, đóng gói, thái độ người bán, nhầm màu khi đặt.
  3. Với những lời còn lại, ghi loại lỗi bằng vài chữ: kêu to, rò nước, pin chai, khó vệ sinh, bong lớp phủ, hỏng bo mạch, lệch kích thước.
  4. Đếm số lần mỗi loại lỗi xuất hiện. Một lỗi được nhiều người khác nhau nhắc lại, mô tả giống nhau, thường là lỗi thật của sản phẩm.
  5. Ghi thời điểm lỗi xuất hiện nếu người viết có nói: ngay khi mở hộp, sau vài tuần, sau vài tháng. Lỗi sau vài tháng nặng hơn lỗi lúc mở hộp vì thường đã qua thời gian đổi trả.
  6. Ghi cách người bán hoặc nhà sản xuất xử lý nếu có phản hồi: đổi mới, sửa, im lặng. Cách xử lý cho bạn biết hậu mãi.
  7. Làm tương tự cho lựa chọn thứ hai, rồi đặt hai danh sách lỗi cạnh nhau.

Sau bước này, câu hỏi không còn là "cái nào điểm cao hơn" mà là "mình chịu được loại lỗi nào hơn". Một bên hay kêu to, một bên hay khó vệ sinh: tuỳ nhà bạn, một trong hai lỗi đó là chuyện nhỏ.

Lọc người viết có hoàn cảnh giống bạn

Quy mô dùng. Một gia đình sáu người và một người ở một mình đánh giá cùng một nồi cơm rất khác nhau. Tìm trong đánh giá những chi tiết như "nhà bốn người", "nấu mỗi ngày", "chỉ dùng cuối tuần" để biết ai đang nói với hoàn cảnh nào.

Điều kiện sử dụng. Nước nhiều cặn hay nước máy, nhà gần biển ẩm mặn hay vùng khô, điện chập chờn hay ổn định, nhà phố nhiều bụi hay căn hộ kín. Một lời khen máy lọc nước của người dùng nước máy thành phố không nói nhiều với nhà dùng nước giếng.

Mức kinh nghiệm. Người lần đầu dùng loại máy này thường khen hoặc chê theo kỳ vọng, người đã dùng nhiều máy cùng loại thì so sánh có cơ sở hơn. Đánh giá có câu "trước đây dùng loại khác, so với nó thì..." thường đáng đọc kỹ.

Người nói về cùng phiên bản. Một trang sản phẩm có thể gộp đánh giá của nhiều phiên bản, màu sắc, dung tích, có khi cả đời cũ và đời mới. Lời chê về lớp phủ của đời cũ có thể không còn đúng với đời mới, và ngược lại. Khi người viết có ghi phiên bản, đối chiếu với phiên bản bạn định mua; khi không ghi, đọc ngày đăng để đoán đời máy.

Mục đích sử dụng. Người mua máy hút bụi cho nhà có thú cưng, người mua máy tính cho học sinh, người mua xe để chạy giao hàng có tiêu chí khác người dùng thông thường. Tìm những người có mục đích giống bạn và đặt nặng lời của họ hơn.

Thời điểm viết: đánh giá ngày đầu và đánh giá sau vài tháng

Phần lớn đánh giá được viết trong vài ngày đầu sau khi nhận hàng, khi người mua còn đang hài lòng vì món đồ mới, chưa gặp lỗi nào, và thường được nơi bán nhắc chấm điểm. Những đánh giá này có ích để biết hàng có đúng mô tả, đóng gói ra sao, lắp đặt có suôn sẻ không, nhưng nói rất ít về độ bền.

Đánh giá viết sau vài tháng, hoặc đánh giá được cập nhật lại, có giá trị cao hơn hẳn với đồ dùng lâu năm. Một số nơi cho phép người mua sửa hoặc thêm đánh giá; hãy tìm những lời có chữ "cập nhật", "sau ba tháng", "dùng được nửa năm". Diễn đàn, nhóm cộng đồng người dùng một loại sản phẩm cũng là nơi có nhiều trải nghiệm dài hạn hơn trang bán hàng.

Một tín hiệu đáng chú ý: khi một sản phẩm có làn sóng đánh giá thấp xuất hiện sau một mốc thời gian nhất định, nhiều người cùng kể một lỗi sau một khoảng dùng tương tự, đó có thể là một lỗi hệ thống của đợt sản xuất hoặc thiết kế. Lỗi kiểu này đáng cân nhắc hơn nhiều so với những lời chê rải rác.

Bảng ghi chép đánh giá cho hai lựa chọn

Sau khi đọc, gom kết quả vào một bảng như dưới. Cột "mức độ với nhà mình" là cột bạn tự điền, dựa trên hoàn cảnh của mình. Đây là ví dụ giả định cho hai loại nồi cơm.

Loại lỗi hoặc điểm khenLựa chọn ALựa chọn BMức độ với nhà mình
Lỗi lặp lại nhiều nhấtLớp chống dính lòng nồi bong sau vài thángNắp hơi khó tháo rửaA nặng hơn vì nấu mỗi ngày
Lỗi xuất hiện sau vài thángCó, nhiều người nhắcÍt thấyƯu tiên B
Điểm khen của người giống mìnhNấu nhanhCơm ngon, giữ ấm tốtNgang
Cách xử lý của người bánThường đổi lòng nồiÍt phản hồiA có lợi
Độ tin của nguồnNhiều đánh giá dài, có ảnh dùng thậtÍt đánh giá dàiA đáng tin hơn về thông tin

Bảng này thường cho ra kết luận khác với điểm trung bình. Nó cũng là một dòng quan trọng để đưa vào bảng ưu nhược theo nhu cầu mà bạn đã lập cho quyết định mua.

Dấu hiệu một đánh giá không nên tính vào bảng

Không cần trở thành chuyên gia phát hiện đánh giá giả; chỉ cần gạt ra những đánh giá có dấu hiệu dưới đây khi lập bảng, để chúng không làm lệch kết quả.

  • Khen chung chung không có chi tiết nào về cách dùng: "tốt lắm", "đáng mua", "năm sao".
  • Nhiều đánh giá có câu chữ giống nhau, đăng sát nhau về thời gian.
  • Đánh giá chỉ nói về quà tặng, khuyến mãi hoặc ưu đãi khi viết đánh giá.
  • Chê một sản phẩm chỉ để giới thiệu một sản phẩm khác cụ thể.
  • Ảnh kèm theo trông như ảnh quảng cáo, không có bối cảnh sử dụng thật.
  • Tài khoản chỉ có rất ít hoạt động, toàn đánh giá năm sao cho cùng một nơi bán.

Những dấu hiệu này không chứng minh đánh giá là giả, chỉ cho thấy nó ít thông tin. Gạt chúng ra khỏi bảng không làm bạn mất gì, vì bảng của bạn được xây từ lời chê cụ thể và trải nghiệm có chi tiết.

Đánh giá giả và quyền của người mua: nguyên tắc chung

Pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng đặt nguyên tắc người kinh doanh không được lừa dối hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng bằng thông tin sai lệch về hàng hoá, dịch vụ. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 còn đặt thêm trách nhiệm cho các nền tảng trung gian trong việc tiếp nhận phản ánh của người tiêu dùng. Việc một hành vi cụ thể như mua đánh giá, viết đánh giá ảo có bị xử lý hay không và theo quy định nào cần căn cứ văn bản hiện hành và tình tiết thật.

Ở góc độ người mua, điều thiết thực là: nếu bạn quyết định mua dựa trên thông tin sai lệch, hãy giữ lại bằng chứng như ảnh chụp trang sản phẩm, đánh giá, tin nhắn trao đổi, hoá đơn. Liên hệ người bán trước, sau đó là kênh khiếu nại của nơi bán và cơ quan, tổ chức bảo vệ người tiêu dùng. Khi muốn biết vụ việc của mình có cơ sở yêu cầu đổi trả hay bồi thường không, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Bạn cũng có thể góp phần làm nguồn đánh giá tốt hơn: sau vài tháng dùng, quay lại viết một đánh giá có chi tiết về hoàn cảnh và loại lỗi nếu có. Đó chính là loại đánh giá mà bài này khuyên bạn tìm đọc.

Câu hỏi thường gặp

Có nên chọn sản phẩm có điểm sao cao hơn nếu chênh lệch nhỏ không?

Không nên để chênh lệch nhỏ quyết định. Điểm trung bình gộp nhiều lý do không liên quan tới sản phẩm và phụ thuộc số lượt đánh giá. Hãy đọc lời chê cụ thể của hai bên rồi mới quyết.

Nên đọc bao nhiêu đánh giá là đủ?

Không có con số cố định. Thường khi đọc vài chục lời chê mà các loại lỗi bắt đầu lặp lại, bạn đã nắm được bức tranh. Nếu mỗi lời nói một lỗi khác nhau, có thể sản phẩm không có lỗi hệ thống nổi bật.

Đánh giá một sao có đáng tin hơn đánh giá năm sao không?

Không hẳn. Nhiều đánh giá một sao nói về giao hàng hoặc lỗi cá biệt. Giá trị nằm ở chi tiết: lời chê mô tả cụ thể lỗi gì, sau bao lâu, trong điều kiện nào thì đáng tin hơn mọi lời khen chung chung.

Làm sao tìm đánh giá sau thời gian dài sử dụng?

Tìm đánh giá có chữ cập nhật hoặc nhắc thời gian dùng, đọc các nhóm cộng đồng người dùng loại sản phẩm đó, hoặc hỏi trực tiếp người quen đã dùng lâu. Thợ sửa chữa cũng là nguồn biết rõ loại máy nào hay hỏng gì.

Mua phải hàng kém vì tin đánh giá thì làm gì?

Giữ bằng chứng gồm ảnh trang sản phẩm, đánh giá, tin nhắn và hoá đơn, liên hệ người bán, rồi tới kênh khiếu nại của nơi bán. Nếu cần đánh giá vụ việc về mặt pháp lý, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138