Đá tự nhiên cho vân độc nhất, cảm giác mát và sang, nhưng thấm hút và dễ ố hơn, cần xử lý chống thấm bề mặt định kỳ, riêng marble còn sợ axit; gạch porcelain có độ hút nước rất thấp, vân đều, ít phải chăm sóc và dễ thay thế, nhưng là vân in hoặc vân tạo, không có chiều sâu tự nhiên của đá. Với nhà nhiều trẻ nhỏ, bếp nấu nhiều, người ít thời gian chăm sóc, porcelain thường đỡ việc hơn.
Bài này so theo loại vật liệu, không theo nguồn đá hay hãng gạch. Hai loại đá hay được đem ra so là granite và marble, nên bài tách chúng ra khi cần, vì chúng khác nhau rất nhiều về độ cứng và độ nhạy với hoá chất. Nếu bạn đang phân vân giữa porcelain và ceramic, đó là câu hỏi khác; ở đây chỉ so đá thật với porcelain.
Đá tự nhiên và porcelain khác nhau từ gốc
Đá tự nhiên được khai thác từ mỏ, xẻ thành tấm, mài và đánh bóng hoặc xử lý bề mặt. Granite là đá có nguồn gốc magma, cấu tạo từ các khoáng vật cứng, nên tương đối cứng và ít thấm hơn nhiều loại đá khác. Marble là đá biến chất từ đá vôi, thành phần chủ yếu là canxi cacbonat, mềm hơn granite và phản ứng với axit. Mỗi tấm đá có vân, màu và khuyết tật riêng, không tấm nào giống tấm nào.
Gạch porcelain được làm từ hỗn hợp đất sét chọn lọc, fenspat và khoáng chất, ép dưới áp lực lớn rồi nung ở nhiệt độ cao. Kết quả là xương gạch đặc chắc, độ hút nước rất thấp; theo cách phân nhóm thường dùng trong tiêu chuẩn gạch ốp lát, nhóm porcelain có độ hút nước khoảng không quá nửa phần trăm. Bề mặt có thể là men in vân, hoặc gạch xuyên tâm có màu đồng nhất trong cả xương. Vân đá trên porcelain là vân in hoặc tạo bằng nhiều lớp màu.
Từ khác biệt gốc này, đá tự nhiên mang theo cả ưu điểm lẫn nhược điểm của vật liệu tự nhiên: đẹp độc nhất, nhưng không đồng đều, có lỗ rỗng và cần chăm. Porcelain là vật liệu công nghiệp: đồng đều, ít thấm, nhưng thiếu cái chiều sâu và biến hoá của đá thật.
So sánh theo tiêu chí
Các dòng dưới là xu hướng chung. Từng loại đá, từng dòng gạch có thông số khác nhau, nên khi chọn bạn hỏi thông số cụ thể.
| Tiêu chí | Đá tự nhiên | Gạch porcelain |
|---|---|---|
| Độ hút nước, thấm vết | Có lỗ rỗng; marble và đá sáng màu dễ ố hơn | Rất thấp, khó thấm vết |
| Phản ứng với axit | Marble bị ăn mòn bề mặt bởi chanh, giấm, chất tẩy axit | Ít bị ảnh hưởng |
| Độ cứng, chống trầy | Granite cứng; marble dễ trầy hơn | Cứng, mặt men tuỳ loại |
| Vân và màu | Độc nhất, có thể lệch giữa các tấm | Đều, chọn được theo mẫu |
| Trọng lượng | Nặng, tấm dày | Nhẹ hơn trên cùng diện tích |
| Chăm sóc | Xử lý chống thấm bề mặt định kỳ, đánh bóng lại | Lau rửa thông thường |
| Sửa chữa | Mài, đánh bóng lại được; thay tấm khó khớp vân | Thay viên dễ nếu còn gạch cùng lô |
Nếu bạn yêu đá và chấp nhận chăm sóc, đá tự nhiên mang lại thứ porcelain không có. Nếu bạn muốn một mặt sàn ít đòi hỏi, porcelain giải quyết được phần lớn nỗi lo.
Vết ố, axit và chuyện chống thấm bề mặt đá
Đá có lỗ rỗng nên hút chất lỏng. Dầu ăn, cà phê, rượu vang, nước gỉ sắt từ chân đồ kim loại có thể ngấm vào đá và để lại vết khó tẩy, nhất là đá sáng màu. Granite thường ít thấm hơn marble, nhưng mức thấm khác nhau giữa các loại đá, không phải mọi granite đều như nhau.
Marble sợ axit. Nước chanh, giấm, nước ngọt có ga, nhiều loại chất tẩy rửa nhà tắm có tính axit sẽ phản ứng với canxi cacbonat, làm mất độ bóng tạo thành vết mờ dù lau ngay. Đây là phản ứng hoá học, không phải vết bẩn, nên không lau sạch được; phải mài đánh bóng lại. Vì vậy marble lát bếp hay phòng tắm cần cân nhắc rất kỹ.
Chất chống thấm bề mặt giúp nhưng không vĩnh viễn. Thợ thường phủ chất chống thấm thẩm thấu sau khi lát để giảm hút nước và bám bẩn. Lớp này mòn dần theo thời gian và tần suất lau rửa, nên cần phủ lại định kỳ. Cách kiểm tra đơn giản là nhỏ vài giọt nước lên mặt đá: nếu nước thấm và làm sẫm màu nhanh, có thể đã đến lúc xử lý lại.
Porcelain ít phải lo chuyện này. Độ hút nước rất thấp giúp porcelain gần như không thấm vết. Điểm cần chú ý nằm ở ron gạch, nơi có thể bám bẩn và ố; chọn keo ron chất lượng hoặc keo ron gốc epoxy cho khu bếp, nhà tắm giúp dễ vệ sinh hơn.
Độ trơn trượt và an toàn cho người già, trẻ nhỏ
Mặt sàn đánh bóng gương, dù là đá hay porcelain bóng, đều có thể trơn khi ướt. Ở lối vào nhà từ ngoài sân, khu vực gần nhà tắm, cầu thang và bếp, độ trơn là yếu tố an toàn quan trọng hơn vẻ đẹp. Đá tự nhiên có thể được xử lý bề mặt thành dạng mờ, khò lửa, mài nhám để tăng ma sát. Porcelain có các dòng bề mặt mờ hoặc nhám, một số nhà sản xuất công bố chỉ số chống trơn theo tiêu chuẩn thử nghiệm.
Nhà có người cao tuổi hay trẻ nhỏ nên ưu tiên bề mặt mờ hoặc nhám ở khu ướt và lối đi chính, dành bề mặt bóng cho phòng khách khô ráo nếu thích. Ở cầu thang, mũi bậc nên có rãnh chống trơn hoặc nẹp. Thảm có đế chống trượt ở cửa ra vào giúp giữ chân khô trước khi bước lên sàn bóng.
Một điểm hay bị quên là độ cứng của sàn khi ngã. Cả đá và porcelain đều cứng, ngã trên sàn cứng có thể gây chấn thương nặng hơn trên sàn gỗ hay sàn nhựa. Với phòng ngủ người già, phòng chơi của trẻ, nhiều gia đình chọn vật liệu mềm hơn hoặc trải thảm.
Thi công, trọng lượng và sửa chữa
Hai loại vật liệu đòi hỏi thi công khác nhau, và điều này ảnh hưởng tới thời gian, nền nhà và việc sửa chữa sau này.
- Đá nặng hơn. Tấm đá dày tạo tải trọng lớn hơn lên sàn. Với nhà cải tạo, sàn gác lửng hay sàn tầng trên, nên hỏi người có chuyên môn về khả năng chịu tải nếu lát đá diện tích lớn.
- Đá cần thợ quen tay. Cắt, mài cạnh, xếp vân cho liền mạch giữa các tấm đòi hỏi kinh nghiệm. Sau khi lát, đá thường được mài phẳng và đánh bóng tại chỗ.
- Porcelain khổ lớn cũng cần kỹ thuật. Tấm lớn đòi hỏi nền rất phẳng, keo dán gạch phù hợp và kỹ thuật trát keo đủ để tránh rỗng dưới viên, vốn là nguyên nhân gạch kêu bộp và nứt.
- Chọn lô và dự phòng. Đá tự nhiên nên được xem trực tiếp và xếp thử trước khi lát để tránh lệch màu. Porcelain nên mua cùng lô, dư một ít để thay sau này.
- Sửa chữa. Đá bị trầy, mờ có thể mài đánh bóng lại toàn bộ để làm mới. Porcelain bị mẻ, nứt thì thay viên, nhưng tháo một viên giữa sàn mà không làm hỏng viên bên cạnh cần thợ cẩn thận.
- Đá có thể chứa vết nứt tự nhiên. Một số tấm đá có đường nứt chân chim hoặc lỗ nhỏ được trám lại từ xưởng. Đây là đặc điểm vật liệu, nên kiểm tra khi nhận hàng.
Nhìn chung, đá tự nhiên đòi hỏi nhiều quyết định và nhiều công chăm hơn ở mọi giai đoạn, từ chọn tấm đến bảo dưỡng. Porcelain thì giao gần như toàn bộ sự đồng đều cho nhà máy.
Cảm giác dưới chân, nhiệt độ và âm thanh
Cả đá và porcelain đều là vật liệu đặc, dẫn nhiệt tốt hơn gỗ, nên chạm chân vào thấy mát. Ở miền Nam nóng quanh năm, đây là điểm cộng rõ rệt: nhiều gia đình thích nằm, ngồi trên nền đá, nền gạch buổi trưa. Ở miền Bắc mùa đông, chính cảm giác này lại thành lạnh chân, và nhà dùng thảm hoặc dép trong nhà nhiều hơn. Đá tấm dày tích nhiệt nhiều hơn gạch mỏng nên giữ mát hoặc giữ lạnh lâu hơn một chút.
Về nồm ẩm, mặt sàn đặc và mát dễ đọng hơi nước khi không khí nóng ẩm tràn vào, gây trơn và ướt. Hiện tượng này xảy ra với cả hai loại, bề mặt bóng thấy rõ hơn. Đóng cửa khi trời nồm, dùng máy hút ẩm hoặc điều hoà chế độ khô giúp giảm đọng nước, quan trọng hơn chuyện chọn đá hay gạch.
Về âm thanh, mặt sàn cứng phản xạ âm nhiều, nên phòng lát đá hay gạch có xu hướng vang hơn phòng sàn gỗ, tiếng dép, tiếng kéo ghế nghe rõ. Rèm, thảm, sofa vải và kệ sách giúp giảm vang. Với nhà nhiều tầng, tiếng bước chân truyền xuống tầng dưới qua sàn cứng cũng rõ hơn; lớp vữa lót dày và thảm ở phòng ngủ tầng trên giúp phần nào.
Gợi ý theo vị trí
Gợi ý dưới đây là tham khảo. Khí hậu, thói quen sinh hoạt và ngân sách của từng nhà có thể dẫn đến lựa chọn khác.
| Vị trí | Thường hợp hơn | Lưu ý |
|---|---|---|
| Phòng khách khô ráo | Cả hai; đá nếu muốn vân độc nhất | Đá cần chống thấm bề mặt định kỳ |
| Bếp nấu nhiều | Porcelain hoặc granite đã xử lý chống thấm | Marble dễ ố và bị axit làm mờ |
| Nhà tắm | Porcelain bề mặt nhám | Đá bóng trơn khi ướt |
| Lối vào, hiên có mái | Porcelain nhám hoặc đá xử lý mặt nhám | Chịu cát bụi, nước mưa |
| Cầu thang | Cả hai, mũi bậc chống trơn | An toàn quan trọng hơn vẻ bóng |
| Phòng ngủ người già, trẻ nhỏ | Cân nhắc vật liệu mềm hơn hoặc thảm | Sàn cứng khi ngã dễ chấn thương |
Một cách phối hay gặp là dùng đá tự nhiên cho một mảng nhỏ có giá trị thẩm mỹ cao như sảnh vào, mặt bậc cầu thang, còn phần lớn sàn dùng porcelain. Cách này giữ được điểm nhấn mà giảm diện tích phải chăm sóc.
Câu hỏi thường gặp
Marble lát sàn bếp có được không?
Được nhưng cần chấp nhận rủi ro: dầu mỡ có thể thấm, nước chanh, giấm làm mờ bề mặt. Nếu vẫn chọn, nên xử lý chống thấm bề mặt kỹ, lau ngay khi đổ, dùng chất tẩy trung tính và chấp nhận phải đánh bóng lại định kỳ.
Granite có cần chống thấm bề mặt không?
Nhiều loại granite vẫn có độ thấm nhất định, nhất là loại sáng màu hoặc có vân thô. Thử nhỏ nước lên mặt đá: nếu nước thấm làm sẫm màu, nên xử lý chống thấm. Một số loại rất đặc chắc ít cần hơn; hỏi người cung cấp về loại đá cụ thể.
Gạch porcelain vân đá có thể nhìn giống đá thật không?
Công nghệ in hiện nay tạo được vân rất giống đá, nhất là khi nhìn từ xa và ở khổ lớn. Nhìn gần, đá thật có chiều sâu, độ trong và vân biến đổi không lặp lại, còn gạch có thể lặp mẫu vân sau một số viên. Mức độ khác biệt tuỳ dòng sản phẩm.
Lau sàn đá bằng gì cho an toàn?
Dùng nước sạch hoặc chất tẩy có độ pH trung tính dành cho đá. Tránh chất tẩy có axit hoặc kiềm mạnh, giấm, chanh, vì có thể làm mờ hoặc hỏng lớp chống thấm. Hút bụi, cát thường xuyên để tránh trầy bề mặt.
Sàn đá bị mờ, trầy có làm mới được không?
Thường được. Thợ có thể mài với các cấp đá mài từ thô đến mịn, rồi đánh bóng và xử lý chống thấm lại. Mức độ làm mới phụ thuộc độ sâu vết hỏng và loại đá. Nên thử ở một góc nhỏ trước khi làm toàn bộ.
Gạch porcelain có cần chống thấm ron không?
Bản thân porcelain hút nước rất thấp, nhưng ron xi măng thông thường có thể thấm và bám bẩn. Ở khu ướt, nhiều người dùng keo ron chống thấm hoặc gốc epoxy, hoặc phủ chất bảo vệ ron, giúp dễ vệ sinh và hạn chế ố đen theo thời gian.