Ở nhà tiện và không tốn đi lại nhưng dễ bị việc nhà, giường, tủ lạnh kéo đi; thư viện yên tĩnh và có không khí học nhất nhưng phụ thuộc giờ mở cửa và chỗ ngồi; quán cà phê có tiếng ồn nền nhẹ và cảm giác “ra ngoài làm việc”, đổi lại tốn tiền đồ uống, ồn thất thường và khó ngồi lâu. Chỗ nào hợp nhất phụ thuộc vào loại việc học hôm đó và vào con người bạn.
Bài này so ba chỗ tự học theo những tiêu chí người học hay cân nhắc, không gợi ý quán hay thư viện cụ thể nào. Phần sau có cách chia việc học theo chỗ ngồi, cách biến góc ở nhà thành chỗ học được, và vài phép lịch sự cần nhớ khi ngồi học ở nơi công cộng.
Vì sao chỗ ngồi ảnh hưởng tới việc học
Bộ não gắn thói quen với bối cảnh. Một chỗ bạn hay nằm lướt điện thoại sẽ gợi lại việc lướt điện thoại; một chỗ bạn chỉ dùng để làm việc sẽ giúp bạn vào việc nhanh hơn. Đây là lý do nhiều người thấy ngồi xuống bàn thư viện là học được ngay, còn ngồi ở bàn ở nhà thì mãi chưa bắt đầu. Không có gì huyền bí ở đây, chỉ là tín hiệu môi trường nhắc bạn đang ở chế độ nào.
Yếu tố thứ hai là người xung quanh. Nhìn thấy người khác đang chăm chú làm việc tạo một áp lực nhẹ, đủ để ngại cầm điện thoại lên. Thư viện có nhiều áp lực kiểu này nhất, quán cà phê ít hơn, ở nhà gần như không có, trừ khi người nhà cũng đang làm việc.
Yếu tố thứ ba là chi phí bắt đầu. Ở nhà, bạn bắt đầu học trong một phút. Đi thư viện hay quán cà phê, bạn mất thời gian chuẩn bị, đi lại, tìm chỗ. Chi phí bắt đầu cao có hai mặt: nó làm bạn ngại đi, nhưng khi đã đến nơi thì bạn có lý do để học cho xứng công. Người hay trì hoãn đôi khi lại cần chính sự “đã lỡ đến rồi” đó.
Ba chỗ học đặt cạnh nhau
Bảng dưới là xu hướng chung. Mỗi thư viện, mỗi quán, mỗi ngôi nhà khác nhau rất nhiều; một quán vắng buổi sáng có thể yên hơn một thư viện giờ cao điểm mùa thi.
| Tiêu chí | Ở nhà | Thư viện | Quán cà phê |
|---|---|---|---|
| Độ yên tĩnh | Tuỳ nhà, dễ bị gián đoạn | Cao, có quy định giữ yên lặng | Ồn nền, có lúc ồn lớn |
| Cám dỗ phân tán | Nhiều: giường, ti vi, việc nhà | Ít | Vừa: người qua lại, nhạc |
| Không khí học | Thấp, trừ khi có góc riêng | Cao | Vừa |
| Chi phí | Gần như không | Thấp hoặc theo thẻ thư viện | Tiền đồ uống mỗi lần |
| Đi lại | Không | Có | Có, thường gần hơn |
| Giờ giấc | Tự do | Theo giờ mở cửa | Theo giờ quán, có lúc đông |
| Thảo luận, gọi điện | Thoải mái | Không phù hợp | Được, giữ âm lượng vừa phải |
| Ổ điện, mạng | Chủ động | Tuỳ nơi, có khi hạn chế | Tuỳ quán, mạng chung kém bảo mật |
Hàng “Thảo luận, gọi điện” thường quyết định nhanh: nếu bạn cần học nhóm hoặc gọi điện hỏi bài, thư viện yên tĩnh không phải chỗ hợp, trừ khi có phòng thảo luận riêng.
Mỗi chỗ hợp với việc học nào
Thư viện: việc cần đào sâu và kéo dài. Đọc chương sách khó, luyện đề dài, viết bài luận, ôn thi cả buổi. Không khí yên lặng và quy định chung giúp giữ được nhiều giờ liên tục. Nhiều thư viện còn có tài liệu tham khảo mà ở nhà không có.
Quán cà phê: việc nhẹ, cần chút năng lượng. Đọc lại ghi chép, làm bài tập quen tay, lên kế hoạch tuần, sửa bài viết. Một số người thấy tiếng ồn nền vừa phải giúp họ tập trung hơn sự im lặng tuyệt đối; nhưng với việc cần suy nghĩ sâu, tiếng nói chuyện có nội dung ở bàn bên thường làm phân tán hơn tiếng ồn đều.
Ở nhà: việc ngắn, việc cần thiết bị, buổi tối muộn. Học trực tuyến có giờ, làm bài cần máy tính bàn, ôn ngắn trước giờ ngủ, học nhóm qua mạng. Ở nhà cũng là chỗ duy nhất học được lúc khuya hoặc sáng sớm mà không phụ thuộc giờ mở cửa.
Học nhóm: phòng thảo luận, quán, hoặc nhà một bạn. Học nhóm cần nói chuyện, nên phòng đọc yên tĩnh không hợp. Quán vắng hoặc nhà một thành viên có bàn rộng thường tiện hơn, miễn giữ được mục tiêu của buổi.
Mùa thi: đổi chỗ có chủ đích. Có người thấy đổi chỗ học giữa các buổi giúp đỡ chán; có người lại cần một chỗ cố định để vào việc nhanh. Thử cả hai trong một hai tuần rồi giữ cách hợp với mình.
Biến góc ở nhà thành chỗ học được
Phần lớn thời gian tự học vẫn diễn ra ở nhà, nên đáng bỏ công làm cho góc học ở nhà dùng được. Vài bước theo thứ tự ưu tiên:
- Chọn một chỗ chỉ dùng để học hoặc làm việc, dù chỉ là một đầu bàn ăn; tránh học trên giường.
- Đặt điện thoại ở phòng khác hoặc úp mặt xuống, tắt thông báo trong giờ học.
- Báo người nhà khung giờ bạn học, xin đừng gọi trừ việc gấp; với nhà đông người, một tín hiệu đơn giản như đeo tai nghe là đủ.
- Ánh sáng đủ cho mặt bàn, đèn đặt sao cho không chói và không tạo bóng che chỗ viết.
- Ghế và bàn vừa với chiều cao, chân chạm sàn, mắt nhìn tài liệu không phải cúi quá sâu.
- Dọn bàn trước khi bắt đầu, chỉ để thứ cần cho buổi học đó.
- Học xong thì đứng lên rời chỗ, để chỗ học không lẫn với chỗ nghỉ.
Bước cuối nghe đơn giản nhưng quan trọng: giữ ranh giới giữa học và nghỉ giúp não gắn chỗ ngồi đó với việc học. Ngồi luôn ở bàn học để xem phim hay lướt mạng sẽ làm mất dần hiệu ứng này.
Phép lịch sự và an toàn khi học ở nơi công cộng
Thư viện và quán cà phê là chỗ chung, ngồi học lâu cần để ý vài điều để không làm phiền người khác và giữ an toàn cho mình:
- Ở thư viện, đọc kỹ nội quy về đồ ăn, nói chuyện, giữ chỗ; không để đồ chiếm chỗ rồi đi đâu lâu.
- Ở quán, gọi đồ phù hợp với thời gian ngồi, ngồi lâu thì gọi thêm; giờ cao điểm thì nhường bàn lớn cho nhóm đông.
- Gọi điện hoặc học trực tuyến có nói thì dùng tai nghe có micro, giữ giọng nhỏ, ra ngoài nếu cuộc gọi dài.
- Không để máy tính, điện thoại, ví trên bàn khi rời chỗ, kể cả đi rất nhanh.
- Mạng không dây công cộng không nên dùng để đăng nhập tài khoản quan trọng; nếu cần, dùng mạng di động của mình.
- Cẩn thận khi cắm sạc ở ổ điện chung: dây vắt qua lối đi dễ làm người khác vấp.
Những điều này không chỉ là lịch sự. Một chỗ học công cộng dễ chịu là chỗ mà bạn có thể quay lại nhiều lần, và thói quen quay lại một chỗ cố định chính là thứ giúp bạn vào việc nhanh hơn.
Ánh sáng, tiếng ồn và nhiệt độ: ba thứ hay bị bỏ qua
Khi chọn chỗ học, người ta hay nghĩ tới độ yên tĩnh trước tiên, nhưng ánh sáng cũng quan trọng không kém. Ngồi đọc dưới ánh đèn quá tối hoặc ngồi quay lưng ra cửa sổ để bóng mình che trang giấy dễ làm mắt phải điều tiết nhiều, mau mỏi. Ở thư viện, chọn bàn gần cửa sổ nhưng không bị nắng chiếu thẳng; ở quán, tránh góc tối chỉ có đèn trang trí; ở nhà, đặt đèn bàn ở phía đối diện tay cầm bút để bóng tay không đổ lên chỗ viết.
Về tiếng ồn, điều đáng để ý là loại tiếng ồn chứ không chỉ độ lớn. Tiếng máy lạnh, tiếng mưa, tiếng xe xa xa là tiếng ồn đều, não dễ bỏ qua. Tiếng người nói chuyện rõ lời, tiếng điện thoại, tiếng ti vi có nội dung thì kéo chú ý đi ngay cả khi không to. Một quán khá ồn nhưng toàn tiếng đều có khi dễ học hơn một căn nhà yên nhưng thỉnh thoảng có người gọi tên.
Nhiệt độ cũng ảnh hưởng tới sức ngồi. Phòng quá nóng khiến buồn ngủ, phòng điều hoà quá lạnh khiến khó ngồi lâu. Mang theo áo khoác mỏng khi đi thư viện hay quán có điều hoà mạnh, uống đủ nước, và đứng dậy đi lại vài phút sau mỗi khoảng học dài để cơ thể không ì ra.
Chi phí và thời gian nhìn tương đối
Học ở nhà gần như không tốn thêm tiền, nhưng có chi phí ẩn: thời gian bị gián đoạn, tiền điện cho quạt, điều hoà, đèn nếu ngồi lâu. Thư viện công cộng hoặc thư viện trường thường miễn phí hoặc thu phí thẻ ở mức thấp, chi phí chủ yếu là đi lại và thời gian. Quán cà phê có chi phí đều đặn cho mỗi lần ngồi; học ở quán vài buổi mỗi tuần thì cộng lại cả tháng không phải khoản nhỏ với học sinh, sinh viên.
Một cách tính đơn giản là chia chi phí cho số giờ học thật. Ví dụ giả định: nếu ở nhà bạn ngồi ba tiếng nhưng chỉ học được một tiếng, còn ra thư viện ngồi ba tiếng học được hai tiếng rưỡi, thì thời gian đi lại có khi vẫn đáng. Ngược lại, nếu ở nhà bạn đã có góc riêng và học tốt, ra ngoài chỉ thêm chi phí mà không thêm giờ học.
Khoảng cách cũng là yếu tố thực tế. Thư viện xa nhà nửa tiếng chạy xe, đi về một tiếng, thì chỉ đáng khi bạn ngồi đủ lâu. Quán gần nhà có thể là lựa chọn dung hoà cho những buổi ngắn.
Với học sinh nhỏ tuổi, chỗ học ngoài nhà còn kéo theo chuyện đưa đón và an toàn đi lại. Khi đó, thư viện trường hay thư viện gần nhà, có người lớn biết giờ đi giờ về, thường hợp lý hơn quán cà phê, kể cả khi quán tiện hơn về mặt khoảng cách.
Câu hỏi thường gặp
Nghe nhạc khi học có giúp tập trung không?
Tuỳ người và tuỳ việc. Nhạc không lời, âm lượng nhỏ có thể giúp một số người che tiếng ồn xung quanh khi làm bài quen tay. Với việc cần đọc hiểu sâu, nhạc có lời thường gây phân tán hơn. Thử học cùng một loại bài có nhạc và không nhạc rồi so xem cách nào làm được nhiều hơn.
Ở nhà ồn quá mà không đi đâu được thì làm sao?
Có thể chọn giờ nhà yên hơn như sáng sớm hoặc khi mọi người đã ngủ, dùng tai nghe chống ồn hoặc nút bịt tai, và thoả thuận với người nhà một khung giờ yên lặng. Nếu không gian quá chật, hỏi thư viện phường, nhà văn hoá hoặc thư viện trường xem có chỗ ngồi tự học không.
Học ở quán cà phê có tốn kém không?
Mỗi lần không nhiều nhưng cộng lại theo tháng thì đáng kể, nhất là với học sinh, sinh viên. Bạn có thể dùng quán cho vài buổi đặc biệt cần đổi không khí, còn phần lớn thời gian học ở nhà hoặc thư viện. Ghi lại số buổi và số giờ học thật để biết khoản chi có xứng không.
Có nên học ở một chỗ cố định hay đổi chỗ thường xuyên?
Một chỗ cố định giúp vào việc nhanh vì não đã quen bối cảnh. Đổi chỗ có thể giúp đỡ chán trong mùa ôn dài. Nhiều người dùng một chỗ chính cho việc nặng và một chỗ phụ cho việc nhẹ. Hãy thử và quan sát chính mình thay vì theo lời khuyên chung.
Thư viện có cho mang máy tính và cắm sạc không?
Mỗi thư viện có quy định riêng. Nhiều nơi cho mang máy tính, một số có khu vực riêng có ổ điện, một số hạn chế. Nên hỏi trước hoặc đọc nội quy, sạc đầy máy ở nhà và mang theo pin dự phòng nếu cần ngồi lâu.
Học trên giường có thật sự không tốt không?
Thỉnh thoảng đọc nhẹ trên giường không sao, nhưng học thường xuyên ở đó dễ khiến bạn buồn ngủ khi học và khó ngủ khi nghỉ vì não lẫn lộn hai việc. Tư thế nửa nằm nửa ngồi kéo dài cũng dễ gây mỏi cổ, mỏi lưng. Nên có một chỗ ngồi riêng cho việc học.