Trần thạch cao cho mặt phẳng liền, làm được giật cấp, hắt sáng và có khả năng chịu lửa tốt hơn; trần nhựa chịu nước tốt, thi công nhanh, ít sợ dột nhưng lộ mối nối và kém hơn khi gặp lửa. Phòng khách, phòng ngủ thường hợp với thạch cao; nhà tắm, ban công có mái, khu phụ, mái tôn hay dột nhẹ thường hợp với nhựa hoặc thạch cao chịu ẩm.
Bài này so theo loại vật liệu khi làm trần mới, không theo hãng. Ngoài hai loại chính, bài cũng nhắc tới lựa chọn thứ ba hay bị quên: không làm trần giả, chỉ bả và sơn trực tiếp lên trần bê tông. Phần cuối có bảng gợi ý theo từng phòng và các câu hỏi tự kiểm trước khi gọi thợ.
Hai loại trần được làm từ gì
Trần thạch cao gồm hệ khung xương kim loại treo vào sàn hoặc mái phía trên, rồi bắt các tấm thạch cao lên khung. Tấm thạch cao là lõi thạch cao kẹp giữa hai lớp giấy. Sau khi bắt tấm, thợ xử lý mối nối bằng băng giấy và bột, bả phẳng toàn bộ, rồi sơn. Kết quả là một mặt trần liền, không thấy mối nối. Tấm có nhiều loại: tấm thường, tấm chịu ẩm, tấm chịu lửa, khác nhau ở thành phần lõi và lớp giấy.
Trần nhựa là các tấm nhựa dạng thanh dài, phổ biến là nhựa PVC, ghép với nhau bằng ngàm, bắt lên khung xương. Bề mặt có sẵn màu, vân gỗ hoặc vân đá in sẵn, không cần bả sơn. Loại gọi là nhựa nano thường là tấm nhựa có lớp phủ bề mặt dày hơn, nhưng tên gọi này mang tính thương mại, không phải một chuẩn kỹ thuật thống nhất, nên cần hỏi rõ thành phần và thông số.
Lựa chọn thứ ba là không làm trần giả: trần bê tông được trát hoặc bả phẳng rồi sơn trực tiếp. Cách này giữ được chiều cao phòng tối đa, không có khoang rỗng cho chuột và côn trùng trú, nhưng không giấu được dây điện, ống điều hoà, và không làm được giật cấp hay đèn âm trần.
So sánh nhanh theo tiêu chí
Bảng dưới là xu hướng theo loại vật liệu. Thông số cụ thể của từng loại tấm, nhất là khả năng chịu ẩm và phản ứng với lửa, cần đọc trong tài liệu nhà sản xuất.
| Tiêu chí | Trần thạch cao | Trần nhựa |
|---|---|---|
| Mặt trần | Liền, không thấy mối nối | Thấy đường ghép giữa các thanh |
| Tạo hình | Giật cấp, hắt sáng, cong được | Chủ yếu mặt phẳng |
| Gặp nước dột | Tấm thường ố, mềm, võng; tấm chịu ẩm khá hơn | Ít bị hỏng do nước, lau khô được |
| Gặp lửa | Lõi thạch cao có tính chịu lửa nhất định | Nhựa có thể mềm chảy, sinh khói khi cháy |
| Thi công | Nhiều công đoạn, cần chờ bả sơn khô | Nhanh, ít bụi, không cần sơn |
| Đổi màu về sau | Sơn lại dễ | Khó, thường phải thay tấm |
| Chi phí khi làm | Tuỳ kiểu trần, giật cấp tốn hơn | Thường thấp đến vừa, tuỳ loại tấm |
Đọc theo phòng: nơi cần đẹp, liền và có thể sẽ đổi màu sơn thì thạch cao có lợi; nơi thường ẩm, dễ dột và chỉ cần sạch, gọn thì nhựa có lợi.
Nước dột và độ ẩm: điểm yếu lớn nhất của thạch cao
Tấm thạch cao thường không chịu được nước đọng. Khi mái hay sàn phía trên rò rỉ, nước đọng trên mặt tấm thạch cao thường làm tấm ố vàng, mềm dần và võng xuống. Nếu phát hiện muộn, mảng trần có thể phải cắt bỏ thay mới. Đây là lý do nhà mái tôn cũ hay dột hoặc tầng dưới nhà tắm chưa chống thấm tốt nên cẩn thận với thạch cao thường.
Tấm chịu ẩm giúp nhưng không phải chống nước. Tấm thạch cao chịu ẩm được xử lý để chịu môi trường ẩm như nhà tắm có thông gió, chứ không được thiết kế để ngâm trong nước dột liên tục. Nếu có nguồn rò, phải sửa nguồn rò trước.
Trần nhựa chịu nước nhưng có thể che giấu chỗ dột. Nước rơi lên tấm nhựa thường không làm hỏng tấm, nhưng có thể chảy dọc theo ngàm và nhỏ xuống chỗ khác, hoặc đọng trên trần lâu mà không ai thấy. Khoang phía trên ẩm lâu ngày có thể sinh mốc. Trần nhựa không giải quyết được chuyện dột, chỉ ít bị hỏng hơn khi có dột.
Khoang trần cần thông thoáng ở nơi nóng ẩm. Dưới mái tôn, khoang trần rất nóng và có thể đọng hơi nước vào ban đêm. Một số nhà làm lỗ thông gió cho khoang trần hoặc lắp lớp cách nhiệt dưới mái. Việc này áp dụng cho cả hai loại trần và nên bàn với thợ ngay từ đầu.
Lửa, dây điện và đèn âm trần
Lõi thạch cao chứa nước kết tinh trong cấu trúc; khi gặp lửa, phần nước này bay hơi và làm chậm sự truyền nhiệt, đó là lý do thạch cao được dùng trong các hệ vách, trần ngăn cháy. Mức chịu lửa cụ thể phụ thuộc loại tấm, độ dày, số lớp và cả hệ khung, nên với công trình có yêu cầu phòng cháy, phải theo thiết kế và quy định hiện hành, không tự suy từ chữ “thạch cao”.
Tấm nhựa PVC có thể mềm, biến dạng khi gặp nhiệt cao và sinh khói khi cháy. Một số sản phẩm có phụ gia chống cháy lan, nhưng mức độ khác nhau tuỳ nhà sản xuất. Ở khu vực gần bếp nấu, trên bàn thờ có thắp hương hay đèn nến, khu vực đặt thiết bị điện công suất lớn, nên cân nhắc kỹ trước khi dùng trần nhựa, và giữ khoảng cách an toàn với nguồn nhiệt.
Về đèn âm trần, cả hai loại đều khoét lỗ lắp được. Trần thạch cao giữ đèn chắc hơn nhờ tấm cứng; trần nhựa mỏng hơn, đèn nặng có thể làm võng tấm nếu không có khung đỡ. Đèn và bộ nguồn sinh nhiệt nên được bố trí có khoảng thoáng phía trên. Dây điện đi trong khoang trần, dù trần loại gì, nên đi trong ống luồn, đấu nối trong hộp, do thợ điện có chuyên môn làm.
Thẩm mỹ, sửa chữa và chuyện vài năm sau
Lúc mới làm, cả hai đều sạch đẹp. Khác biệt lộ ra khi dùng lâu và khi cần sửa.
- Vết nứt trên trần thạch cao thường xuất hiện ở mối nối khi khung xương yếu, tấm bắt thiếu vít, hoặc nhà rung do xe lớn đi qua. Sửa bằng cách xử lý lại mối nối, bả và sơn. Nứt lan rộng, võng cả mảng cần kiểm tra khung treo.
- Trần nhựa có thể ố màu và cong ở mép sau thời gian dài chịu nóng, nhất là dưới mái tôn không có lớp cách nhiệt. Chất lượng tấm ảnh hưởng nhiều đến điều này.
- Mở trần để sửa điện, ống nước: trần nhựa tháo từng thanh và lắp lại tương đối dễ; trần thạch cao phải cắt, sau đó vá, bả và sơn lại, dễ lộ vết. Nên bố trí ô thăm trần ở chỗ có đường ống, van, dàn lạnh điều hoà âm trần.
- Đổi màu: thạch cao sơn lại như sơn tường; trần nhựa có màu in sẵn nên muốn đổi gần như phải thay tấm.
- Chuột và côn trùng có thể trú trong khoang trần của cả hai loại. Bịt các lỗ hở quanh ống, dây đi xuyên tường giúp hạn chế.
- Cảm giác không gian: trần thạch cao phẳng liền dễ cho cảm giác rộng và gọn; trần nhựa vân gỗ tạo cảm giác ấm nhưng đường ghép dày đặc có thể làm phòng nhỏ trông chật.
Nếu ngân sách hạn chế, một cách hay dùng là thạch cao cho phòng sinh hoạt chính và nhựa cho khu phụ, ban công có mái, nhà kho. Phân vùng như vậy thường hợp lý hơn chọn một loại cho cả nhà.
Thi công trong nhà đang ở: thời gian, bụi và mùi
Nếu làm trần khi gia đình vẫn đang ở, khác biệt về quy trình giữa hai loại trở nên rõ. Trần thạch cao trải qua nhiều bước: dựng khung, bắt tấm, dán băng mối nối, bả nhiều lớp, chà nhám, sơn lót, sơn phủ. Bước chà nhám tạo nhiều bụi mịn bay khắp nhà, giữa các lớp bả và sơn còn phải chờ khô, nên một phòng có thể kéo dài nhiều ngày. Trong thời gian đó cần che phủ đồ đạc, đóng kín cửa phòng khác và thông gió.
Trần nhựa thi công gọn hơn: dựng khung, ghép tấm, nẹp viền. Không có bước bả và sơn nên ít bụi mịn, ít mùi, phòng nhỏ có thể xong trong thời gian ngắn hơn đáng kể. Đây là lý do trần nhựa hay được chọn cho nhà cho thuê cần sửa nhanh, hoặc cho các khu phụ mà gia đình không muốn bỏ trống lâu.
Dù loại nào, làm việc trên cao luôn có rủi ro ngã. Thợ cần giàn giáo hoặc thang chắc chắn, có người giữ, khu vực bên dưới không có trẻ nhỏ chạy qua. Nguồn điện ở khu vực đang làm trần nên được ngắt khi đấu nối đèn. Đây không phải việc nên tự làm nếu bạn không quen thi công trên cao.
Gợi ý theo từng phòng
Gợi ý dưới đây giả định mái và sàn phía trên không dột. Nếu có dột, sửa trước rồi mới chọn trần.
| Khu vực | Thường hợp hơn | Lưu ý |
|---|---|---|
| Phòng khách, phòng ngủ | Thạch cao, hoặc sơn bả trần bê tông | Cần mặt liền, có thể làm hắt sáng |
| Nhà tắm | Thạch cao chịu ẩm có thông gió, hoặc trần nhựa | Phải có quạt hút hoặc cửa thông gió |
| Bếp | Thạch cao, có thể dùng tấm chịu ẩm | Giữ xa ngọn lửa; trần nhựa cân nhắc kỹ |
| Ban công có mái, lô gia | Trần nhựa hoặc tấm chịu ẩm ngoài trời | Gió tạt mưa, ẩm cao |
| Tầng trên cùng mái tôn | Kết hợp lớp cách nhiệt dưới mái | Khoang trần rất nóng |
| Nhà kho, khu phụ | Trần nhựa hoặc không làm trần | Ưu tiên dễ vệ sinh, chi phí thấp |
| Phòng thờ | Thạch cao hoặc sơn bả trần | Giữ khoảng cách giữa nguồn lửa và trần |
Với nhà mới xây có trần bê tông phẳng đẹp, đừng mặc định phải làm trần giả. Nếu không cần giấu đường ống hay làm hắt sáng, bả sơn trực tiếp vừa tiết kiệm chiều cao phòng vừa ít hạng mục phải bảo dưỡng.
Câu hỏi thường gặp
Trần thạch cao bị ố vàng thì xử lý thế nào?
Trước hết tìm nguồn nước: mái, sàn nhà tắm phía trên, ống nước, dàn lạnh điều hoà. Sửa nguồn rò xong, chờ tấm khô hoàn toàn. Nếu tấm còn cứng, không võng, có thể sơn lót chặn ố rồi sơn lại. Tấm đã mềm, võng thì nên cắt thay mảng mới.
Trần nhựa có độc không?
Tấm nhựa ở điều kiện sử dụng bình thường được dùng rộng rãi trong nhà ở. Điểm cần lưu ý là phản ứng khi gặp lửa và nhiệt độ cao, có thể sinh khói. Nên chọn sản phẩm có thông tin rõ ràng về thành phần và tiêu chuẩn, giữ xa nguồn nhiệt.
Làm trần thạch cao có làm phòng mát hơn không?
Khoang không khí giữa trần giả và mái giúp giảm một phần nhiệt truyền xuống, nhất là dưới mái tôn. Muốn hiệu quả rõ hơn, thường phải kết hợp lớp cách nhiệt trên trần hoặc dưới mái và thông gió khoang trần. Riêng tấm thạch cao không phải vật liệu cách nhiệt chuyên dụng.
Trần thạch cao có treo được quạt trần, đèn chùm không?
Không nên treo vật nặng trực tiếp lên tấm thạch cao. Quạt trần, đèn chùm cần được bắt vào móc hoặc thanh treo cố định vào sàn bê tông hoặc kết cấu phía trên, đi xuyên qua trần. Việc này nên tính trước khi đóng trần để thợ chừa vị trí.
Trần nhựa có cần khung xương không?
Có. Tấm nhựa cần khung đỡ đủ dày và đúng khoảng cách để không võng, nhất là ở nơi nóng. Khung kém hoặc khoảng cách quá thưa làm tấm lượn sóng sau một thời gian. Nên hỏi thợ khoảng cách khung theo khuyến cáo của nhà sản xuất tấm.
Có nên làm trần giật cấp cho phòng thấp không?
Trần giật cấp lấy đi một phần chiều cao. Phòng vốn thấp sẽ có cảm giác bí hơn. Với phòng thấp, trần phẳng hoặc giật cấp nông chỉ ở viền, kết hợp đèn hắt, thường hợp lý hơn trần nhiều tầng.