Sơn tường hợp với phần lớn các phòng trong nhà ở Việt Nam vì dễ sửa, dễ đổi màu và ít sợ ẩm; giấy dán tường hợp khi bạn muốn hoa văn, chất liệu mà sơn khó làm, ở phòng khô ráo và tường đã phẳng, hết thấm. Đó là câu trả lời ngắn. Phần còn lại của bài giải thích vì sao, bởi chính chữ “tường đã khô, hết thấm” mới quyết định giấy dán tường sống được bao lâu.
Bài so theo loại vật liệu, không theo hãng hay mẫu cụ thể. Bạn sẽ thấy hai lớp hoàn thiện này khác nhau từ cách bám vào tường, phản ứng với độ ẩm, cách lau chùi, cho tới chuyện vài năm sau muốn làm mới thì tốn công tới đâu. Cuối bài có bộ câu hỏi tự kiểm để bạn chọn cho từng phòng thay vì chọn một kiểu cho cả nhà.
Hai lớp hoàn thiện khác nhau ngay từ cách bám lên tường
Sơn nước nội thất là một lớp màng mỏng hình thành khi nước bay hơi và chất kết dính trong sơn liên kết lại, bám thẳng vào lớp bả hoặc lớp vữa bên dưới. Hệ sơn thông thường gồm bột bả để làm phẳng, sơn lót để tăng bám dính và hạn chế kiềm từ vữa, rồi hai lớp sơn phủ cho màu và độ bóng. Vì là màng liền, sơn không có mối nối, và vùng nào hỏng thì xử lý riêng vùng đó.
Giấy dán tường thì khác hẳn về bản chất: đó là một tấm vật liệu làm sẵn ở nhà máy, có thể là giấy, giấy phủ nhựa vinyl, hoặc vải không dệt, được dán lên tường bằng keo. Lớp keo là thứ giữ toàn bộ tấm giấy, nên độ bền của giấy dán tường phụ thuộc nhiều vào tường bên dưới và vào keo hơn là vào bản thân tờ giấy. Tường ẩm, tường còn kiềm, tường bụi phấn thì keo yếu đi, mép giấy bong trước.
Hệ quả thực tế là sơn chịu được bề mặt chưa hoàn hảo hơn một chút, còn giấy dán tường đòi bề mặt phẳng, khô và chắc. Nhưng đổi lại, giấy dán tường che được những vết nứt chân chim nhỏ và những chỗ bả chưa thật mịn mà sơn bóng sẽ làm lộ ra. Hiểu hai cơ chế này, bạn sẽ thấy phần lớn ưu nhược điểm ở các mục sau đều bắt nguồn từ đây.
Bảng so sánh nhanh theo tiêu chí dùng thật
Bảng dưới gom các khác biệt thường gặp. Mỗi dòng là xu hướng chung theo loại vật liệu; từng dòng sản phẩm cụ thể có thể khác, nên trước khi mua bạn vẫn đọc hướng dẫn trên bao bì và tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất.
| Tiêu chí | Sơn tường nội thất | Giấy dán tường |
|---|---|---|
| Chịu nồm ẩm | Khá, nhất là sơn có khả năng chống nấm mốc; ẩm lâu vẫn phồng rộp | Kém hơn nếu tường thấm; mép dễ bong, mốc có thể mọc phía sau giấy |
| Hoa văn, chất liệu | Chủ yếu là màu trơn; hiệu ứng đặc biệt cần thợ có tay nghề | Rất đa dạng: hoa văn, giả vải, giả gỗ, nổi vân |
| Lau chùi | Sơn loại lau chùi được thì lau nhẹ bằng khăn ẩm | Giấy vinyl lau được; giấy thường và vải không dệt kém chịu nước hơn |
| Sửa chỗ hỏng | Dặm lại một mảng, có thể lệch màu nếu sơn đã cũ | Thay cả khổ giấy; cần còn giấy dự phòng cùng lô |
| Đổi phong cách | Sơn đè lên lớp cũ sau khi làm sạch | Phải bóc giấy cũ, xử lý keo rồi mới làm lớp mới |
| Thời gian thi công | Phải chờ khô giữa các lớp | Dán nhanh khi tường đã sẵn sàng |
| Chi phí khi làm | Thường thấp hơn trên cùng diện tích | Thường cao hơn, tuỳ loại giấy và công dán |
Bảng không nói bên nào thắng. Nó cho thấy hai vật liệu giải hai bài toán khác nhau: sơn giải bài toán bền, dễ sửa, ít rủi ro; giấy dán tường giải bài toán thẩm mỹ mà sơn không với tới. Phòng nào cần cái gì thì chọn cái đó.
Độ ẩm là phép thử quyết định, nhất là ở miền Bắc
Nồm ẩm làm khó giấy dán tường hơn sơn. Vào những đợt nồm, hơi nước đọng ngay trên mặt tường. Màng sơn có thể đọng giọt rồi khô lại mà không sao nếu tường bên dưới không thấm. Giấy dán tường thì khác: hơi ẩm có thể làm keo mềm ra, mép giấy nhấc lên, và nếu ẩm đi vào phía sau tờ giấy thì nấm mốc mọc ở chỗ bạn không nhìn thấy cho tới khi đã loang ra mặt trước.
Tường thấm thì vật liệu nào cũng hỏng. Cả sơn lẫn giấy dán tường đều không chữa được tường thấm. Vệt ố, chân tường ẩm, mảng vữa mủn là dấu hiệu nước đang đi vào từ đâu đó: mái, ống nước, tường chung với nhà bên, hoặc hơi ẩm từ nền đất lên. Phải xử lý nguồn nước trước, chờ tường khô, rồi mới tính lớp hoàn thiện. Dán giấy che vết thấm chỉ là giấu bệnh.
Giấy vinyl kín hơi nên cần tường thật khô. Lớp nhựa trên bề mặt giấy vinyl giúp lau chùi dễ, nhưng cũng làm hơi ẩm trong tường khó thoát ra phía phòng. Trên một bức tường còn ẩm, điều này có thể giữ ẩm lại phía sau giấy. Một số loại vải không dệt thoáng hơn. Khác biệt cụ thể tuỳ sản phẩm, nên đọc thông tin của nhà sản xuất về độ thoáng và loại keo đi kèm.
Phòng tắm và bếp nấu nhiều nên ưu tiên sơn hoặc vật liệu ốp. Hơi nước nóng và dầu mỡ là hai thứ khiến giấy dán tường xuống cấp nhanh. Ở khu vực này, sơn có khả năng lau chùi, hoặc gạch, kính ốp ở chỗ bắn nước, thường là lựa chọn ít rắc rối hơn. Nếu vẫn muốn hoa văn, có thể dùng giấy cho mảng tường xa nguồn hơi nước.
Lau chùi, va quệt và nhà có trẻ nhỏ
Ở nhà có trẻ nhỏ, tường sẽ bị vẽ bút sáp, dính tay bẩn, va quệt xe đồ chơi. Với sơn, bạn có thể chọn dòng sơn được nhà sản xuất ghi là lau chùi được, lau nhẹ bằng khăn ẩm và nước sạch. Vết bẩn bám sâu thì dặm lại một mảng nhỏ. Độ bóng cũng ảnh hưởng: sơn bóng và bán bóng thường dễ lau hơn sơn mờ, nhưng lại làm lộ chỗ tường gồ ghề rõ hơn.
Với giấy dán tường, khả năng lau chùi phụ thuộc mạnh vào loại. Giấy vinyl có lớp mặt nhựa nên chịu lau tương đối tốt; giấy thường và nhiều loại vải không dệt dễ loang nếu chà nước. Điểm yếu lớn hơn nằm ở mép và mối nối: trẻ con thích bóc những chỗ hở, và một mép giấy đã bị bóc thì rất khó dán lại cho phẳng. Va đập mạnh vào góc tường làm rách giấy, phải thay nguyên khổ.
Nếu chọn giấy cho phòng trẻ em, một cách hay dùng là dán giấy ở nửa trên tường, nửa dưới sơn màu đậm hơn hoặc ốp một dải gỗ, vì phần dưới là chỗ chịu va quệt nhiều nhất. Cách này giữ được hoa văn mà giảm số lần phải sửa.
Sửa chữa, làm mới và chuyện vài năm sau
Lúc mới làm, cả hai đều đẹp. Khác biệt rõ nhất xuất hiện sau vài năm sử dụng, khi bạn cần sửa một chỗ hoặc muốn đổi phong cách. Những điểm dưới đây thường bị bỏ qua lúc chọn.
- Dặm sơn có thể lệch màu. Sơn trên tường đã chịu ánh sáng và bụi vài năm sẽ khác màu với sơn mới cùng mã. Dặm một vết nhỏ giữa tường thường lộ; dặm trọn một mảng tường từ góc tới góc thì khó nhận ra hơn.
- Giấy dán tường cần giấy dự phòng cùng lô. Các lô sản xuất khác nhau có thể lệch màu nhẹ. Khi dán, nên giữ lại vài khổ thừa, ghi lại mã lô, cất ở chỗ khô để khi rách còn có cái thay.
- Đổi màu sơn đơn giản hơn. Làm sạch bề mặt, xử lý vết bẩn, sơn lót nếu đổi từ màu đậm sang màu nhạt, rồi sơn phủ. Không phải bóc lớp cũ nếu lớp cũ còn bám chắc.
- Bóc giấy cũ là việc mất công. Một số loại vải không dệt bóc khô tương đối dễ; giấy thường và giấy dán bằng keo mạnh có thể phải làm ẩm, cạo từng mảng, rồi xử lý lớp keo và lớp bả bị kéo theo trước khi sơn hay dán lại.
- Không nên dán giấy mới chồng lên giấy cũ. Lớp cũ có thể bong kéo theo lớp mới, và mối nối hai lớp chồng nhau dễ lộ.
- Nhà thuê có thể dùng giấy dán tường loại bóc được. Một số loại có lớp keo sẵn để dán lên tường sơn và bóc ra khi trả nhà. Cách này hợp với mảng tường nhỏ; diện tích lớn và tường hay ẩm thì vẫn có nguy cơ kéo theo lớp sơn khi bóc. Nên hỏi chủ nhà trước.
Nói cách khác, sơn là lựa chọn “dễ quay đầu”, còn giấy dán tường là lựa chọn dành cho người đã chắc về phong cách và chấp nhận công làm lại khi muốn đổi.
Gợi ý theo từng phòng
Thay vì chọn một kiểu cho cả nhà, nhiều gia đình dùng sơn làm nền và dành giấy dán tường cho một hoặc hai mảng tường nhấn. Bảng dưới là gợi ý tham khảo, không phải quy tắc.
| Khu vực | Thường hợp hơn | Lưu ý |
|---|---|---|
| Phòng khách | Sơn làm nền, giấy cho một mảng tường nhấn | Tránh mảng tường hướng tây nắng gắt trực tiếp lên giấy |
| Phòng ngủ | Cả hai đều được nếu phòng khô ráo | Giấy hoa văn đầu giường tạo điểm nhấn mà không phải sơn cả phòng |
| Phòng trẻ em | Sơn lau chùi được; giấy ở nửa trên tường | Chọn vật liệu nhà sản xuất công bố đạt mức phát thải thấp |
| Bếp | Sơn lau chùi được, ốp gạch hoặc kính ở chỗ nấu | Giấy chỉ nên ở mảng xa bếp nấu |
| Phòng tắm | Sơn chống ẩm ở phần khô, ốp ở phần ướt | Giấy dán tường thường không hợp |
| Hành lang, cầu thang | Sơn, có thể ốp chân tường | Chỗ hay va quệt, giấy dễ rách góc |
| Tường giáp nhà bên, tường hay ẩm | Xử lý ẩm trước, rồi sơn | Không nên dán giấy khi chưa hết ẩm |
Với nhà có tường bê tông mới xây, nên chờ tường khô đủ theo hướng dẫn của thợ và nhà sản xuất trước khi hoàn thiện, đặc biệt nếu định dán giấy. Thời gian chờ phụ thuộc thời tiết và độ dày lớp vữa, không có con số chung cho mọi nhà.
Câu hỏi tự kiểm trước khi chọn
Trước khi gọi thợ, bạn có thể trả lời lần lượt các câu dưới đây cho từng phòng. Phần lớn trường hợp, câu trả lời sẽ tự nghiêng về một phía.
- Tường phòng này có vệt ố, chân tường ẩm, vữa mủn hay mùi mốc không? Nếu có, xử lý nguyên nhân trước, chưa bàn đến lớp hoàn thiện.
- Phòng có hay bị nồm đọng nước trên tường vào mùa ẩm không? Nếu có, sơn thường ít rủi ro hơn.
- Bạn muốn màu trơn hay muốn hoa văn, chất liệu mà sơn khó làm? Nếu chỉ cần màu, sơn là đủ.
- Trong vài năm tới bạn có khả năng đổi phong cách hoặc cho thuê lại nhà không? Nếu có, sơn dễ làm mới hơn.
- Có trẻ nhỏ hay thú cưng hay cào, va vào tường không? Nếu có, cân nhắc sơn lau chùi được hoặc chia nửa tường.
- Bạn có sẵn sàng giữ giấy dự phòng cùng lô và gọi thợ dán khi cần thay một khổ không?
- Với cả hai lựa chọn, bạn đã đọc thông tin về mức phát thải chất hữu cơ bay hơi và hướng dẫn thông gió sau thi công chưa?
Sau khi thi công, dù sơn hay dán giấy, nên mở cửa thông gió vài ngày trước khi cho người nhạy cảm, trẻ nhỏ vào ngủ, theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Đây là thói quen đơn giản nhưng hay bị bỏ qua khi chuyển vào ở gấp.
Câu hỏi thường gặp
Giấy dán tường có che được tường bị nứt không?
Giấy che được vết nứt chân chim nhỏ trên lớp bả. Vết nứt rộng, nứt chéo, nứt kéo dài hoặc nứt đang lớn dần có thể liên quan đến kết cấu hoặc lún, cần người có chuyên môn xem trước. Dán giấy lên vết nứt đang phát triển thì giấy sẽ rách theo.
Sơn hay giấy dán tường cái nào ít mùi hơn khi mới làm?
Cả hai đều có thể có mùi lúc mới thi công, từ dung môi, chất phụ gia hoặc keo dán. Mức độ tuỳ sản phẩm. Cách hợp lý là đọc thông tin phát thải nhà sản xuất công bố, chọn loại ghi mức thấp và thông gió kỹ vài ngày sau khi làm.
Có thể sơn đè lên giấy dán tường cũ không?
Về kỹ thuật có người làm, nhưng rủi ro cao: nước trong sơn làm keo cũ mềm ra, giấy phồng hoặc bong, mối nối lộ thành vệt. Cách an toàn hơn là bóc giấy, xử lý keo và lớp bả, sơn lót rồi mới sơn phủ.
Giấy dán tường dán được trên tường mới xây không?
Được, nhưng tường phải khô đủ, đã được xử lý kiềm và làm phẳng theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Dán quá sớm khi vữa còn ẩm dễ làm keo kém bám, giấy ố hoặc mốc. Thời gian chờ nên hỏi thợ dựa trên tình trạng tường thật.
Nhà thuê muốn đổi màu tường thì nên chọn cách nào?
Trước hết hỏi chủ nhà và thoả thuận rõ có phải trả lại màu cũ khi dọn đi không. Nếu được phép, sơn lại là cách dễ khôi phục. Giấy dán tường loại bóc được hợp với mảng nhỏ, nhưng khi bóc vẫn có thể kéo theo lớp sơn cũ.
Làm sao biết sơn có lau chùi được không?
Đọc thông tin trên bao bì và tài liệu kỹ thuật: nhà sản xuất thường ghi khả năng chịu chùi rửa hoặc mức độ lau được. Thử lau nhẹ bằng khăn ẩm ở góc khuất sau khi sơn khô hoàn toàn trước khi lau cả bức tường.