Đồ gỗ tự nhiên chắc, sửa được, dùng được rất lâu nếu gỗ được sấy và xử lý tốt, nhưng nặng, có thể co ngót, nứt và cần phòng mối mọt; đồ gỗ công nghiệp phẳng, ổn định, nhiều màu, dễ làm theo kích thước, nhưng sợ nước ngấm vào cạnh, khó sửa khi hỏng và chất lượng phụ thuộc rất nhiều vào loại ván, keo và cách dán cạnh. Phần lớn nhà ở hiện nay dùng cả hai cho các món khác nhau.
Bài này so theo loại vật liệu, không theo xưởng hay thương hiệu. Bạn sẽ thấy các loại ván công nghiệp khác nhau thế nào, gỗ tự nhiên có những rủi ro gì ở khí hậu nóng ẩm, và nên dùng loại nào cho giường, tủ áo, bàn học, bàn ăn, kệ sách. Tủ bếp có điều kiện nhiệt và nước riêng nên bài chỉ nhắc ngắn.
Gỗ công nghiệp không phải một loại, mà là nhiều loại ván
Gỗ tự nhiên trong nội thất là gỗ xẻ từ thân cây, có thể là thanh nguyên hoặc ghép từ nhiều thanh nhỏ dán keo lại thành tấm lớn. Gỗ ghép thanh vẫn là gỗ thật, ổn định hơn tấm nguyên vì các thớ được xếp xen kẽ. Các loại gỗ phổ biến ở Việt Nam dao động từ gỗ rừng trồng như cao su, tràm, thông đến các loại cứng và nặng hơn.
Gỗ công nghiệp thì gồm nhiều loại ván với cấu tạo khác nhau. Ván dăm, thường gọi khi đã phủ melamine là MFC, làm từ dăm gỗ ép với keo, nhẹ và rẻ hơn, hợp với mặt phẳng như tủ, kệ, nhưng bắt vít nhiều lần dễ toác lỗ. Ván sợi MDF làm từ sợi gỗ mịn, mặt phẳng đẹp, sơn và phay cạnh được, hợp với cánh tủ sơn. Ván ép nhiều lớp, thường gọi là plywood, gồm các lớp gỗ lạng mỏng xếp vuông góc, chịu lực và giữ vít tốt hơn hai loại kia.
Mặt ngoài của ván công nghiệp được phủ melamine, laminate, veneer gỗ thật hoặc sơn. Lớp phủ quyết định độ chống trầy và vẻ ngoài; lõi quyết định độ chắc, khả năng giữ vít và chịu ẩm. Hai chiếc tủ trông giống hệt nhau có thể khác xa về độ bền chỉ vì khác lõi.
So sánh theo tiêu chí
Bảng dưới là xu hướng chung theo loại. Chất lượng thật phụ thuộc loại gỗ, loại ván, keo, cách dán cạnh và tay nghề xưởng.
| Tiêu chí | Gỗ tự nhiên | Gỗ công nghiệp |
|---|---|---|
| Độ chắc, giữ vít | Tốt, nhất là gỗ cứng | Plywood tốt; MFC, MDF kém hơn khi tháo lắp nhiều |
| Ổn định kích thước | Có thể co ngót, nứt theo mùa | Phẳng, ít cong khi khô ráo |
| Gặp nước | Chịu được nếu lau khô, vẫn có thể ố, nứt | Cạnh hở ngấm nước dễ phồng, khó phục hồi |
| Mối mọt | Có nguy cơ nếu gỗ xử lý kém | Lõi ván ít bị mọt hơn nhưng không miễn nhiễm |
| Màu sắc, kiểu dáng | Màu gỗ thật, kiểu dáng bị giới hạn bởi tấm gỗ | Rất nhiều màu, dễ làm phẳng, hiện đại |
| Trọng lượng | Nặng | Nhẹ đến vừa |
| Sửa chữa | Chà, sơn lại, thay mộng được | Mặt hỏng khó sửa, thường thay tấm |
Đọc bảng theo món đồ: món chịu lực lâu dài và hay di chuyển như giường, bàn ăn, ghế nghiêng về gỗ tự nhiên hoặc plywood; món phẳng, đứng yên, cần nhiều màu như tủ âm tường, kệ trang trí nghiêng về ván công nghiệp.
Khí hậu nóng ẩm thử thách từng loại thế nào
Gỗ tự nhiên cần được sấy đúng. Gỗ chưa sấy đạt độ ẩm phù hợp sẽ tiếp tục co lại sau khi đóng thành đồ, gây nứt mặt bàn, hở mộng, cong cánh tủ. Ở khí hậu thay đổi giữa nồm và hanh như miền Bắc, hoặc phòng bật điều hoà liên tục, hiện tượng này rõ hơn. Khi đặt đóng, hỏi xưởng gỗ đã được sấy thế nào và có xử lý chống mối mọt không.
Ván công nghiệp sợ cạnh hở. Mặt ván phủ melamine hay laminate khá kín nước, nhưng cạnh ván là lõi dăm hoặc sợi. Nếu nẹp cạnh dán không kín, bong, hoặc lỗ khoan bản lề không được bịt, hơi ẩm và nước ngấm vào làm lõi nở, bong lớp phủ. Đây là lý do tủ dưới bồn rửa, tủ lavabo làm bằng ván thường hay hỏng trước.
Ván lõi xanh không tự nó là bằng chứng chống ẩm. Màu xanh trong lõi ván thường là chất chỉ thị để phân biệt dòng ván chống ẩm, nhưng khả năng chịu ẩm thật nằm ở loại keo và quy trình ép. Nên hỏi thông số và giấy tờ của ván, đừng chỉ nhìn màu lõi. Và chống ẩm không có nghĩa là chịu nước ngâm.
Mối mọt không chỉ là chuyện của gỗ tự nhiên. Gỗ tự nhiên chưa xử lý là thức ăn của mối và mọt. Ván công nghiệp ít bị mọt hơn nhờ keo và quá trình ép, nhưng mối từ nền và tường vẫn có thể ăn vào đồ đặt sát tường ẩm. Kê đồ cách tường một chút và kiểm tra định kỳ chân tủ là thói quen tốt cho cả hai loại.
Phát thải từ keo và lớp phủ
Ván công nghiệp dùng keo để liên kết dăm hoặc sợi, và một số loại keo có thể phát thải formaldehyde, một chất có mùi hăng, gây kích ứng mắt, mũi khi nồng độ cao. Gỗ tự nhiên ghép thanh cũng dùng keo, và sơn phủ đồ gỗ cũng có thể phát thải dung môi. Vì vậy chuyện mùi và phát thải không chỉ riêng ván công nghiệp, nhưng với đồ làm nhiều từ ván, tổng diện tích ván trong phòng có thể lớn.
Nhiều nhà sản xuất ván công bố cấp phát thải theo các tiêu chuẩn quốc tế hoặc trong nước, ghi bằng ký hiệu cấp trên chứng từ. Khi đặt đóng đồ, bạn có thể hỏi xưởng dùng ván cấp phát thải nào và đề nghị xem giấy tờ. Dán kín toàn bộ cạnh ván, kể cả mặt sau và mặt trong tủ, cũng giảm bớt phát thải ra không khí.
Sau khi lắp đồ mới, mở cửa thông gió nhiều ngày, hạn chế đóng kín phòng có điều hoà ngay, và để trẻ nhỏ, người có bệnh hô hấp ngủ phòng khác một thời gian nếu mùi còn nặng. Mùi nồng kéo dài bất thường là lý do để hỏi lại xưởng về vật liệu đã dùng.
Chọn cho từng món đồ
Bảng dưới gợi ý xu hướng hay dùng. Ngân sách, phong cách và độ ẩm phòng của bạn có thể dẫn đến lựa chọn khác.
| Món đồ | Thường hợp | Vì sao |
|---|---|---|
| Giường | Gỗ tự nhiên hoặc khung plywood chắc | Chịu lực, rung lắc hằng đêm; mộng và vít phải giữ tốt |
| Tủ áo âm tường | Ván công nghiệp chống ẩm, dán cạnh kín | Phẳng, nhiều màu, làm theo kích thước |
| Bàn ăn | Gỗ tự nhiên hoặc mặt đá, mặt laminate | Chịu va đập, nóng, nước hằng ngày |
| Ghế | Gỗ tự nhiên | Liên kết chịu lực nhiều hướng, ván kém hợp |
| Bàn học, bàn làm việc | Ván công nghiệp mặt laminate hoặc gỗ tự nhiên | Mặt phẳng, chống trầy |
| Kệ sách dài | Plywood hoặc gỗ tự nhiên, nhịp đợt ngắn | MFC dài dễ võng dưới sức nặng sách |
| Tủ lavabo, tủ dưới bồn rửa | Vật liệu chịu nước tốt hơn ván thường | Ẩm và nước thường xuyên |
Với kệ sách và đợt tủ dài, độ võng là vấn đề hay bị xem nhẹ. Ván dăm chịu tải kém hơn plywood và gỗ thật khi nhịp dài; nếu dùng, nên chia đợt ngắn hoặc thêm thanh đỡ.
Tháo lắp, chuyển nhà và sửa chữa về lâu dài
Đồ gỗ tự nhiên làm bằng mộng ghép truyền thống thường tháo ra lắp lại được nhiều lần mà không mất độ chắc, vì gỗ giữ chốt, giữ vít tốt và mộng có thể siết lại. Một chiếc giường, tủ gỗ thật đi theo gia đình qua hai ba lần chuyển nhà là chuyện không hiếm. Khi hỏng, thợ mộc có thể thay một thanh, làm lại một mộng, chà và sơn lại bề mặt, nên đồ gỗ tự nhiên có khả năng kéo dài tuổi thọ bằng sửa chữa.
Đồ ván công nghiệp liên kết bằng ốc cam, chốt gỗ và vít. Lần lắp đầu thường chắc, nhưng mỗi lần tháo ra lắp lại, lỗ vít trên ván dăm và ván sợi bị nới thêm, đến một lúc không còn giữ được vít. Plywood giữ vít tốt hơn hẳn. Tủ âm tường làm theo kích thước một hốc tường cụ thể cũng khó mang sang nhà khác. Nếu bạn ở nhà thuê hoặc biết sẽ chuyển chỗ trong vài năm, đồ rời gỗ tự nhiên hoặc plywood thường đi theo bạn được lâu hơn.
Về sửa bề mặt, vết trầy trên gỗ tự nhiên sơn có thể chà và dặm lại; vết trầy trên melamine hay laminate chỉ che được bằng bút sáp màu, vết sâu lộ lõi thì gần như không sửa đẹp được. Mặt sơn trên MDF sửa được nhưng cần thợ sơn khéo tay để không lệch màu. Những khác biệt này nên tính vào lựa chọn nếu nhà có trẻ nhỏ hay đồ đạc thường xuyên bị va chạm.
Kiểm tra khi nhận đồ
Dù đặt đóng hay mua sẵn, vài phút kiểm tra khi nhận hàng giúp phát hiện lỗi trước khi muộn.
- Nẹp cạnh: chạy tay dọc mọi cạnh, kể cả mặt trong và mặt sau. Cạnh hở, nẹp bong, keo tràn là điểm yếu với ẩm.
- Lỗ bản lề, lỗ vít: lỗ khoan dư hoặc toác là dấu hiệu tay nghề kém, về lâu dài cánh xệ.
- Mộng và mối ghép gỗ tự nhiên: lay nhẹ ghế, chân bàn; khe mộng không nên hở hay kêu cót két ngay từ đầu.
- Vết nứt, mắt gỗ chết: gỗ tự nhiên có mắt là bình thường, nhưng mắt chết lỏng hay vết nứt dài cần hỏi lại.
- Cánh tủ phẳng, khe đều: cánh cong hoặc khe lệch là dấu hiệu ván kém hoặc lắp sai.
- Mùi: mùi hăng rất nặng khi mở cánh tủ là lý do hỏi lại về vật liệu và cấp phát thải.
- Chống lật: tủ cao, kệ cao phải được neo vào tường, nhất là nhà có trẻ nhỏ hay leo trèo.
Neo tủ vào tường là việc an toàn không phụ thuộc vật liệu. Tủ gỗ tự nhiên nặng khi đổ càng nguy hiểm, tủ ván nhẹ hơn nhưng vẫn đủ sức đè trẻ nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Gỗ công nghiệp dùng được bao lâu?
Tuổi thọ phụ thuộc loại ván, cách dán cạnh, độ ẩm phòng và cách dùng hơn là chữ gỗ công nghiệp. Đồ đặt nơi khô ráo, cạnh dán kín, ít tháo lắp có thể dùng nhiều năm. Đồ gần nước, cạnh hở thường hỏng sớm hơn nhiều.
Gỗ cao su, gỗ tràm có phải gỗ tự nhiên không?
Có. Đây là gỗ rừng trồng, được xẻ, sấy và thường ghép thanh để làm đồ nội thất. Chúng nhẹ hơn và mềm hơn nhiều loại gỗ cứng, nên phù hợp đồ dùng thông thường, cần xử lý chống mối mọt và sấy đúng như mọi loại gỗ tự nhiên.
Đồ gỗ tự nhiên bị nứt mặt có sửa được không?
Vết nứt nhỏ do co ngót thường trám và sơn lại được khi gỗ đã ổn định. Vết nứt lớn, nứt xuyên hoặc mộng hở do gỗ chưa sấy đạt có thể phải tháo ra làm lại. Nên báo xưởng trong thời gian bảo hành nếu nứt xuất hiện sớm.
Veneer là gỗ thật hay gỗ công nghiệp?
Veneer là lớp gỗ thật lạng rất mỏng, dán lên lõi ván công nghiệp. Mặt ngoài nhìn và sờ như gỗ thật, nhưng lõi vẫn là ván. Veneer đẹp và tiết kiệm gỗ quý, nhưng mài sửa được rất hạn chế vì lớp gỗ mỏng.
Có nên làm toàn bộ nội thất bằng một loại không?
Không bắt buộc. Nhiều nhà dùng gỗ tự nhiên cho giường, bàn ăn, ghế và ván công nghiệp cho tủ âm tường, kệ, bàn học. Chọn theo chức năng và độ ẩm từng chỗ thường hợp lý hơn đồng bộ một loại vật liệu.
Làm sao giảm mùi đồ gỗ mới?
Thông gió nhiều ngày, mở cánh tủ, ngăn kéo để khí thoát ra, giữ phòng khô ráo. Không nên đóng kín phòng và bật điều hoà ngay. Nếu mùi hăng không giảm sau thời gian dài, nên hỏi lại xưởng về loại ván và cấp phát thải đã dùng.