Kính cường lực khi vỡ sẽ vỡ vụn thành nhiều hạt nhỏ ít sắc cạnh, nên hợp với vách tắm, cửa đi, cánh tủ; kính dán an toàn khi vỡ thì các mảnh bám lại trên lớp phim giữa, tấm kính vẫn ở yên trong khung, nên hợp với lan can, mái kính, giếng trời, cửa sổ tầng cao. Khác biệt cốt lõi nằm ở chuyện sau khi vỡ thì chuyện gì xảy ra, và chỗ nào rơi xuống là nguy hiểm.
Bài này giải thích nguyên lý hai loại kính an toàn phổ biến, so ưu nhược từng loại, rồi đi qua từng vị trí hay dùng kính trong nhà ở. Độ dày và cấu hình cụ thể cho từng vị trí phụ thuộc kích thước tấm, cách đỡ và tiêu chuẩn hiện hành, nên bài chỉ dừng ở mức nguyên lý và dặn những câu cần hỏi đơn vị thi công.
Hai loại kính được làm ra thế nào
Kính cường lực được làm từ kính thường đã cắt sẵn kích thước, khoan lỗ, mài cạnh, sau đó nung nóng tới nhiệt độ cao rồi làm nguội nhanh bề mặt bằng luồng khí. Quá trình này tạo ra ứng suất nén ở bề mặt và ứng suất kéo ở lõi. Lớp nén bề mặt giúp kính chịu va đập và chịu chênh nhiệt tốt hơn kính thường cùng độ dày. Nhưng khi lớp nén bị phá, toàn bộ ứng suất giải phóng cùng lúc và tấm kính vỡ vụn hết.
Kính dán an toàn gồm hai hoặc nhiều tấm kính ép với nhau bằng một lớp phim dẻo ở giữa dưới nhiệt và áp lực. Khi bị va đập, kính có thể nứt, nhưng mảnh vỡ dính vào lớp phim, tấm kính giữ nguyên hình dạng và thường vẫn nằm trong khung, tạo thành mạng nứt hình mạng nhện. Các tấm thành phần có thể là kính thường hoặc chính là kính cường lực; loại sau gọi là kính cường lực dán, kết hợp cả hai đặc tính.
Như vậy, hai loại “an toàn” theo hai nghĩa khác nhau. Kính cường lực an toàn vì mảnh vỡ ít gây vết cắt sâu. Kính dán an toàn vì mảnh vỡ không rơi ra và tấm kính vẫn che chắn sau khi vỡ.
So sánh theo tiêu chí
Các dòng dưới là đặc tính chung theo loại. Khả năng chịu lực cụ thể phụ thuộc độ dày, kích thước tấm và cách đỡ.
| Tiêu chí | Kính cường lực | Kính dán an toàn |
|---|---|---|
| Khi vỡ | Vỡ vụn thành hạt nhỏ, rơi khỏi khung | Nứt nhưng mảnh bám vào phim, giữ trong khung |
| Chịu va đập, chênh nhiệt | Cao hơn kính thường cùng độ dày | Tuỳ tấm thành phần; dán từ kính thường thì thấp hơn kính cường lực |
| Gia công sau khi làm | Không cắt, khoan, mài thêm được | Dán từ kính thường có thể cắt; dán từ kính cường lực thì không |
| Cách âm | Như kính thường cùng độ dày | Lớp phim giúp giảm truyền âm |
| Cản tia cực tím | Không khác kính thường nhiều | Lớp phim thường cản phần lớn tia cực tím |
| Vỡ tự phát | Hiếm, nhưng có thể xảy ra | Kính thường dán ít gặp chuyện này |
| Chi phí khi làm | Thường thấp hơn kính dán cùng độ dày | Thường cao hơn, nhất là kính cường lực dán |
Chọn loại nào phụ thuộc vào câu hỏi: nếu tấm kính vỡ ở đây thì điều gì nguy hiểm hơn, mảnh sắc hay mảnh rơi? Ở vách tắm ngang tầm người, mảnh sắc là nguy cơ chính. Ở mái kính trên đầu hay lan can tầng hai, tấm kính rơi xuống hoặc để lộ một khoảng trống mới là nguy cơ chính.
Hiện tượng kính cường lực tự vỡ
Chuyện có thật nhưng hiếm. Đôi khi một tấm kính cường lực vỡ mà không có va đập rõ ràng. Một nguyên nhân được biết đến là tạp chất rất nhỏ trong kính, thường được nhắc là niken sunfua, thay đổi thể tích theo thời gian và phá vỡ cân bằng ứng suất. Ngoài ra, cạnh kính bị sứt mẻ khi vận chuyển, lắp đặt, hoặc khung ép kính quá chặt cũng có thể dẫn tới vỡ sau một thời gian.
Có cách giảm rủi ro nhưng không loại bỏ hoàn toàn. Một số nhà sản xuất có quy trình xử lý nhiệt bổ sung để làm lộ các tấm có tạp chất trước khi giao hàng. Bạn có thể hỏi đơn vị cung cấp về quy trình này. Lắp đặt đúng, có gioăng đệm, không để kim loại chạm trực tiếp vào cạnh kính cũng giảm nguy cơ.
Vì sao chỗ trên đầu thường dùng kính dán. Vì không thể loại trừ hoàn toàn khả năng vỡ, ở những vị trí kính vỡ có thể rơi lên người như mái kính, giếng trời, mái hiên kính, người ta thường dùng kính dán hoặc kính cường lực dán. Khi vỡ, tấm kính vẫn treo lại trên lớp phim thay vì rơi xuống thành mưa hạt kính.
Vách tắm vỡ thì làm gì. Nếu vách kính cường lực vỡ, giữ mọi người, nhất là trẻ nhỏ, ra khỏi phòng tắm, đi dép dày, dọn hạt kính cẩn thận vì vẫn có thể gây xước. Không tự tháo phần kính còn treo trên khung; gọi đơn vị lắp đặt xử lý.
Chỗ nào trong nhà dùng loại nào
Bảng dưới là xu hướng hay gặp trong nhà ở. Độ dày, kích thước và cách liên kết phải do đơn vị thiết kế, thi công tính theo trường hợp thật và tiêu chuẩn hiện hành.
| Vị trí | Thường dùng | Lý do |
|---|---|---|
| Vách tắm đứng | Kính cường lực | Người va vào; mảnh vỡ ít sắc |
| Cửa đi kính, cửa ra ban công | Kính cường lực hoặc kính dán | Va chạm khi đi lại; cần an toàn khi vỡ |
| Lan can kính | Kính cường lực dán | Vỡ vẫn giữ tấm chắn, tránh rơi người |
| Mái kính, giếng trời, mái hiên kính | Kính dán, thường là cường lực dán | Kính vỡ không rơi xuống đầu |
| Cửa sổ tầng cao, sát sàn | Kính dán hoặc cường lực | Tránh rơi mảnh ra ngoài, tránh người ngã qua |
| Cánh tủ, mặt bàn kính | Kính cường lực | Va chạm thường xuyên |
| Ốp bếp sau bếp nấu | Kính cường lực | Chịu chênh nhiệt tốt hơn kính thường |
Kính thường không qua xử lý chỉ nên dùng ở những chỗ ít va chạm, không trên đầu, không sát sàn, như khung tranh, kính tủ nhỏ. Ở cửa đi và vách lớn, kính thường vỡ thành mảnh lớn sắc nhọn, có thể gây thương tích nặng.
Những hiểu lầm hay gặp về kính an toàn
“Kính dày là kính an toàn.” Độ dày giúp tấm kính cứng hơn và chịu tải tốt hơn, nhưng kính thường dày khi vỡ vẫn tạo ra những mảnh lớn sắc nhọn. Tính an toàn đến từ cách xử lý, tức là xử lý nhiệt hay ép dán, chứ không đến từ độ dày đơn thuần.
“Kính cường lực không thể vỡ.” Kính cường lực chịu va đập tốt hơn kính thường cùng độ dày, nhưng vẫn vỡ khi bị va mạnh vào cạnh, khi bị vật nhọn cứng tác động, hoặc trong những trường hợp hiếm do tạp chất. Điều nó làm được là vỡ theo cách ít gây vết cắt sâu.
“Kính dán thì không bao giờ rơi.” Lớp phim giữ mảnh vỡ lại, nhưng nếu tấm kính bị phá nặng, khung đỡ không đủ hoặc chỉ dựa vào keo, cả tấm vẫn có thể sụt khỏi vị trí. Vì vậy kính dán cho lan can và mái phải đi kèm hệ đỡ được tính toán.
“Kính nào cũng cản tia cực tím như nhau.” Kính đơn trong suốt cho phần lớn tia cực tím loại A đi qua; lớp phim của kính dán thường chặn phần lớn. Nếu bạn lo đồ gỗ, vải, tranh bạc màu dưới nắng, đây là điểm đáng hỏi khi chọn kính cho cửa hướng nắng.
Gia công và lắp đặt: những điều cần biết trước
Vì kính cường lực không thể cắt, khoan hay mài lại sau khi đã qua xử lý nhiệt, mọi lỗ bản lề, lỗ tay nắm, lỗ ổ cắm phải được đo và gia công trước. Đo sai là phải đặt tấm mới, mất thêm thời gian chờ. Với kính dán từ kính thường, có thể cắt chỉnh tại xưởng, nhưng cũng không nên tự cắt ở công trình.
Cạnh kính là chỗ yếu của kính cường lực. Va mạnh vào cạnh hoặc góc, ví dụ khi đặt tấm kính xuống nền gạch hoặc đập cánh tủ kính vào tường, có thể làm vỡ cả tấm. Khi vận chuyển và lắp, kính nên được kê trên đệm mềm, không để cạnh chạm vật cứng. Kẹp kính, bản lề, chân đỡ phải có đệm cao su hoặc nhựa, không để kim loại ép trực tiếp vào kính.
Với kính dán, mép kính nên được bảo vệ khỏi nước đọng lâu dài. Một số loại phim giữa có thể bị ảnh hưởng ở mép nếu ngâm ẩm thường xuyên, tạo vệt mờ hoặc bong mép. Hỏi nhà cung cấp về loại phim và cách xử lý mép cho vị trí ngoài trời. Ở lan can, chân kính phải được giữ bằng hệ ngàm hoặc kẹp được tính toán, không chỉ dựa vào keo.
Câu hỏi cần hỏi đơn vị thi công
Khi đặt kính cho nhà, bạn không cần biết tính toán kết cấu, nhưng nên hỏi đủ những câu sau để chắc chắn mình nhận đúng loại kính.
- Tấm kính này là kính cường lực, kính dán, hay kính cường lực dán? Có giấy tờ hoặc dấu nhận biết của nhà sản xuất không?
- Độ dày và cấu hình từng lớp là bao nhiêu, được chọn dựa trên kích thước tấm và vị trí nào?
- Với kính cường lực, nhà sản xuất có quy trình xử lý giảm nguy cơ vỡ tự phát không?
- Với lan can, mái kính: hệ đỡ, kẹp, ngàm được tính toán thế nào, tấm còn lại có giữ được khi một lớp vỡ không?
- Phụ kiện bản lề, kẹp có đệm lót giữa kim loại và kính không?
- Nếu kính vỡ trong thời gian bảo hành, quy trình thay thế ra sao và mất bao lâu?
- Có cần dán phim để riêng tư hoặc giảm nắng không, và phim đó có ảnh hưởng đến tính an toàn hay bảo hành không?
Kính là vật liệu có rủi ro thương tích nếu chọn sai. Với lan can, mái kính và vách lớn, nên giao cho đơn vị có chuyên môn thiết kế, đừng tiết kiệm bằng cách thay kính dán bằng kính thường dày hơn.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao nhận biết kính cường lực?
Kính cường lực thường có dấu in nhỏ ở góc do nhà sản xuất đóng. Nhìn qua kính phân cực, như kính râm phân cực, đôi khi thấy các vệt vằn do ứng suất. Tuy vậy cách chắc chắn nhất là giấy tờ và cam kết của nhà cung cấp.
Kính dán an toàn có chống trộm không?
Kính dán khó phá xuyên hơn kính đơn vì lớp phim giữ các mảnh lại, kẻ gian mất nhiều thời gian hơn để tạo lỗ. Có loại kính dán nhiều lớp dành cho mục đích chống phá, nhưng mức độ phụ thuộc cấu hình cụ thể, không phải kính dán nào cũng như nhau.
Dán phim lên kính thường có thành kính an toàn không?
Phim an toàn có thể giúp giữ mảnh vỡ ở mức nhất định, nhưng không biến kính thường thành kính cường lực hay kính dán theo đúng nghĩa. Ở vị trí đòi hỏi kính an toàn như lan can, mái kính, không nên dùng phim thay cho kính đúng loại.
Vì sao vách tắm kính cường lực đã lắp lâu tự nhiên vỡ?
Có thể do tạp chất trong kính, cạnh kính bị sứt mẻ từ lúc lắp, bản lề ép lệch hoặc va chạm nhẹ lặp lại vào cạnh. Đây là hiện tượng hiếm nhưng có thật. Nên gọi đơn vị lắp đặt kiểm tra và thay, không tự xử lý phần kính còn trên khung.
Kính dán có dùng làm vách tắm được không?
Được, kính dán hoặc kính cường lực dán có thể dùng ở vách tắm, nhất là khi muốn tấm kính không rơi ra nếu vỡ. Tuy nhiên cần chú ý mép kính tiếp xúc nước thường xuyên, chọn loại phim và cách xử lý mép phù hợp môi trường ẩm.
Kính cường lực ốp bếp có chịu được nhiệt bếp gas không?
Kính cường lực chịu chênh nhiệt tốt hơn kính thường, nên hay được dùng ốp tường bếp. Tuy vậy vẫn cần giữ khoảng cách từ ngọn lửa đến kính theo hướng dẫn của nhà cung cấp, và tránh để nồi nóng tì trực tiếp vào mép kính.