Điều hoà multi là một dàn nóng nối với nhiều dàn lạnh ở các phòng khác nhau; nó đáng cân nhắc chủ yếu khi nhà thiếu chỗ đặt dàn nóng, khi chung cư hạn chế số cục nóng ngoài mặt tiền, hoặc khi bạn làm điều hoà cho cả nhà một lần từ lúc xây sửa. Với nhà có đủ ban công, sân thượng và chỉ cần vài phòng, nhiều bộ riêng lẻ thường đơn giản hơn, ít rủi ro hơn khi hỏng, dễ thay từng phần.
Bài này so theo loại hệ thống, không nói về hãng hay mẫu máy cụ thể. Mỗi hệ multi có giới hạn riêng về số dàn lạnh, tổng công suất, chiều dài ống và chênh lệch độ cao; những con số đó nằm trong tài liệu kỹ thuật của từng máy và bạn cần thợ thiết kế đọc giúp trước khi chốt.
Multi khác nhiều bộ riêng ở chỗ nào
Một bộ điều hoà thông thường gồm một dàn nóng và một dàn lạnh, chạy độc lập: phòng nào bật thì dàn nóng của phòng đó chạy. Muốn làm mát bốn phòng, bạn có bốn dàn nóng ngoài trời, bốn đường ống, bốn đường điện. Mỗi bộ là một hệ khép kín, hỏng bộ nào thì chỉ phòng đó mất điều hoà.
Hệ multi gom phần ngoài trời lại: một dàn nóng duy nhất (thường dùng máy nén biến tần) cấp môi chất cho hai, ba, bốn hoặc nhiều dàn lạnh. Mỗi dàn lạnh vẫn có điều khiển riêng, phòng nào bật phòng đó chạy, dàn nóng tự điều chỉnh công suất theo số phòng đang dùng. Dàn lạnh có thể là treo tường, âm trần hoặc nối ống gió, tuỳ hệ.
Điểm cốt lõi cần hiểu: multi tiết kiệm chỗ và gom đường đi, chứ không tự động tiết kiệm tiền. Giá trị của nó phụ thuộc rất nhiều vào hoàn cảnh ngôi nhà. Ở nhà có sẵn chỗ cho nhiều cục nóng, phần lợi về chỗ gần như không còn, trong khi phần rủi ro tập trung vào một dàn nóng thì vẫn nguyên.
Ưu điểm của hệ multi
Ít cục nóng ngoài trời. Một dàn nóng thay cho ba, bốn dàn, mặt tiền gọn, ban công không bị chiếm hết, ít điểm thổi hơi nóng sang hàng xóm. Ở chung cư có quy định vị trí cục nóng hoặc chỉ chừa một hốc kỹ thuật nhỏ, đây có thể là lý do quyết định.
Gom đường ống và điện về một chỗ. Khi thiết kế từ đầu, các đường ống từ những phòng chạy về một điểm, đi trong trần hoặc hộp kỹ thuật, nhìn gọn hơn nhiều đường ống lẻ chạy ra bốn mặt nhà. Điện cấp cho dàn nóng cũng gom vào một đường.
Dàn lạnh có thể chọn nhiều kiểu. Phòng ngủ dùng treo tường, phòng khách dùng âm trần, cùng nối về một dàn nóng (nếu hệ hỗ trợ). Cách này giúp nhà có thiết kế nội thất đồng bộ.
Tận dụng việc các phòng không cùng dùng lúc. Ban ngày phòng khách bật, ban đêm phòng ngủ bật; dàn nóng không phải gánh toàn bộ cùng lúc. Nhà thiết kế có thể tính tổng công suất dàn nóng dựa trên mức dùng đồng thời thực tế, nhưng việc này cần người có chuyên môn, tính sai là có lúc các phòng cùng bật mà không đủ lạnh.
Nhược điểm và rủi ro của hệ multi
Hỏng dàn nóng là cả nhà mất điều hoà. Đây là điểm nặng nhất. Máy nén, bo mạch hay quạt dàn nóng có vấn đề thì mọi phòng nối vào đều ngừng. Với nhiều bộ riêng, một máy hỏng thì các phòng khác vẫn dùng bình thường trong lúc chờ sửa.
Chi phí ban đầu thường cao hơn. Ở nhiều cấu hình, tổng chi phí mua và lắp một hệ multi cao hơn mua số bộ riêng lẻ tương đương, do thiết bị chuyên dụng hơn và thi công đòi hỏi tính toán. Mức chênh khác nhau theo cấu hình, nên so báo giá trọn gói của hai phương án chứ đừng chỉ so giá máy.
Sửa chữa, thay thế kén thợ và linh kiện. Không phải thợ điện lạnh nào cũng quen hệ multi. Linh kiện dàn nóng thường chỉ thay được theo đúng dòng máy. Khi hệ hết đời, thay dàn nóng có thể kéo theo phải thay cả dàn lạnh nếu dòng mới không tương thích.
Giới hạn kỹ thuật chặt. Mỗi hệ có giới hạn tổng chiều dài ống, chiều dài tới từng dàn lạnh, chênh cao giữa dàn nóng và dàn lạnh, số dàn lạnh tối đa và tổng công suất dàn lạnh so với dàn nóng. Vượt giới hạn là máy chạy kém hoặc báo lỗi. Thêm một phòng về sau không phải lúc nào cũng làm được.
So hai phương án theo từng tiêu chí
Bảng dưới là xu hướng chung theo loại. Một dự án cụ thể có thể khác, nhất là về chi phí, nên luôn đòi báo giá chi tiết cho cả hai cách.
| Tiêu chí | Hệ multi | Nhiều bộ riêng lẻ |
|---|---|---|
| Số dàn nóng | Một | Bằng số phòng |
| Chỗ đặt ngoài trời | Cần một vị trí, thoáng, đủ lớn | Cần nhiều vị trí, mỗi chỗ nhỏ |
| Khi một phần hỏng | Hỏng dàn nóng là mọi phòng ngừng | Chỉ phòng đó ngừng |
| Chi phí ban đầu | Thường cao hơn ở nhiều cấu hình | Thường thấp hơn, chia nhỏ được |
| Lắp theo từng giai đoạn | Khó, nên tính trọn từ đầu | Dễ, mua thêm khi cần |
| Thợ, linh kiện | Kén hơn, theo dòng máy | Phổ biến, dễ tìm |
| Thẩm mỹ mặt tiền | Gọn | Nhiều cục, nhiều đường ống |
Nếu hàng "chỗ đặt ngoài trời" không phải vấn đề với nhà bạn, phần lớn lý do chọn multi đã không còn. Khi đó nên nhìn kỹ hàng "khi một phần hỏng" và "lắp theo từng giai đoạn" — hai hàng này nghiêng về nhiều bộ riêng.
Nhà nào hợp multi, nhà nào hợp nhiều bộ riêng
Hợp multi: căn hộ chung cư chỉ có một hốc kỹ thuật hoặc một ban công nhỏ cho dàn nóng; nhà phố mặt tiền hẹp không muốn treo nhiều cục nóng ra ngoài; biệt thự hay nhà xây mới làm nội thất đồng bộ, có đơn vị thiết kế cơ điện tính đường ống từ đầu; nhà mà các phòng hiếm khi bật cùng lúc và chủ nhà chấp nhận rủi ro tập trung.
Hợp nhiều bộ riêng: nhà có sân thượng, ban công, tường hông đủ chỗ cho từng dàn nóng; gia đình muốn mua dần từng phòng theo khả năng tài chính; nhà cho thuê từng phòng, cần tách điện và tách hỏng hóc; nơi xa trung tâm, khó tìm thợ quen hệ multi; người muốn sửa chữa nhanh, thay thế dễ.
Ví dụ giả định: một gia đình ở Cần Thơ có nhà ba tầng, mỗi tầng một phòng ngủ, sân thượng rộng. Đặt ba dàn nóng riêng trên sân thượng không khó; ba bộ riêng cho phép bật phòng nào tính điện phòng đó, máy nào hỏng gọi thợ quen sửa. Nếu cùng ba phòng đó nằm trong một căn hộ chỉ có một lô gia nhỏ, bài toán đảo ngược: multi có thể là cách duy nhất gọn gàng.
Chi phí sở hữu qua nhiều năm: nhìn cả vòng đời
Khi so hai phương án, phần lớn gia đình chỉ nhìn báo giá ngày lắp. Nhưng điều hoà là thiết bị dùng nhiều năm, nên cần cộng thêm ba khoản: vệ sinh bảo dưỡng định kỳ, sửa chữa khi hỏng và chi phí thay thế khi hết đời. Với nhiều bộ riêng, các khoản này chia nhỏ theo từng máy, phòng ít dùng thì máy ít hao, đến lúc thay có thể thay từng bộ vào những năm khác nhau.
Với hệ multi, bảo dưỡng dàn lạnh vẫn làm theo từng phòng, nhưng dàn nóng là một khối duy nhất chạy gần như mỗi ngày vì luôn có phòng nào đó bật. Linh kiện dàn nóng multi thường đắt hơn linh kiện dàn nóng đơn và phải đúng dòng máy. Đến lúc hệ hết đời, khả năng cao là phải thay đồng loạt cả dàn nóng lẫn một số dàn lạnh, tức là một khoản chi lớn dồn vào một lần.
Không có phương án nào rẻ hơn trong mọi trường hợp. Cách làm thực tế là xin cả hai báo giá trọn gói, hỏi thêm chi phí vệ sinh mỗi lần, thời hạn bảo hành dàn nóng và máy nén, rồi tự hình dung kịch bản mười năm của nhà mình: phòng nào dùng nhiều, phòng nào gần như bỏ trống.
An toàn, lắp đặt và giấy tờ cần giữ
Hệ nào cũng cần thợ có chuyên môn; riêng multi, tính toán thiết kế quyết định hệ chạy tốt hay không:
- Nhờ thợ hoặc đơn vị thiết kế lập sơ đồ: vị trí dàn nóng, từng dàn lạnh, chiều dài ống, chênh cao; đối chiếu với giới hạn trong tài liệu kỹ thuật của hệ định mua.
- Đường điện cấp cho dàn nóng multi phải đúng tiết diện và thiết bị bảo vệ theo tài liệu máy; không đấu chung vào ổ cắm hay đường dây có sẵn.
- Ống đồng phải được hút chân không, thử kín; đường ống dài và nhiều mối nối nên càng phải làm kỹ, rò ở một chỗ là cả hệ thiếu môi chất.
- Đặt dàn nóng nơi thoáng, đủ khoảng trống quanh máy theo hướng dẫn, có lối an toàn cho người bảo dưỡng.
- Giữ bản vẽ đường ống, phiếu bảo hành, thông tin dòng máy; vài năm sau người sửa sẽ cần chúng, nhất là với ống đi âm trong trần, tường.
Với chung cư, hỏi ban quản lý quy định về vị trí và kích thước dàn nóng trước khi mua thiết bị. Nhiều tòa nhà quy định rõ chỗ đặt, mua xong mới hỏi thì có khi phải đổi.
Câu hỏi tự kiểm trước khi chọn
Đi qua lần lượt, phần lớn gia đình sẽ tự thấy câu trả lời:
- Nhà có đủ chỗ thoáng cho mỗi phòng một dàn nóng không, ở đó có an toàn khi thợ bảo dưỡng không?
- Bạn làm điều hoà cho cả nhà một lần hay mua dần từng phòng trong vài năm?
- Nếu một ngày dàn nóng chung hỏng giữa mùa nóng, cả nhà có chịu được vài ngày không có điều hoà không?
- Ở nơi bạn sống có thợ quen hệ multi và có đường linh kiện cho dòng máy định mua không?
- Các phòng thường bật cùng lúc hay lệch giờ? Có phòng nào cần chạy liên tục (phòng người già, trẻ nhỏ, phòng máy)?
- Đã có báo giá trọn gói cả hai phương án, cùng phạm vi vật tư và bảo hành chưa?
Câu hỏi thứ ba hay bị bỏ qua nhất nhưng lại quan trọng nhất với nhà có người già, trẻ nhỏ. Có nhà chọn cách lai: multi cho các phòng ít dùng, một bộ riêng cho phòng cần mát chắc chắn.
Câu hỏi thường gặp
Điều hoà multi có tiết kiệm điện hơn nhiều bộ riêng không?
Không có câu trả lời chung. Mức điện phụ thuộc hiệu suất của dàn nóng, cách thiết kế, số phòng bật cùng lúc và thói quen dùng. Một hệ multi thiết kế đúng có thể chạy hiệu quả, một hệ thiết kế sai có thể kém hơn bộ riêng. So hiệu suất trên tài liệu kỹ thuật của từng phương án.
Đã lắp multi rồi có thêm dàn lạnh cho phòng mới được không?
Chỉ được khi dàn nóng còn dư cổng nối và tổng công suất dàn lạnh vẫn trong giới hạn cho phép, đường ống mới cũng phải nằm trong giới hạn chiều dài, chênh cao. Nhiều hệ đã dùng hết cổng thì không thêm được. Nên tính phòng tương lai ngay từ đầu.
Hỏng một dàn lạnh trong hệ multi thì các phòng khác có dùng được không?
Thường các phòng khác vẫn dùng được nếu lỗi chỉ nằm ở dàn lạnh đó, tuỳ loại lỗi và cách hệ xử lý. Riêng lỗi ở dàn nóng, rò môi chất trên đường ống chung hoặc lỗi bo mạch trung tâm thì cả hệ ngừng. Thợ cần đọc mã lỗi để xác định.
Nhà cho thuê từng phòng có nên dùng hệ multi không?
Thường không thuận. Một dàn nóng chung khó tách tiền điện theo từng phòng, hỏng một lần thì mọi người thuê cùng bị ảnh hưởng, và việc sửa cần thợ quen hệ. Nhiều bộ riêng gắn với công tơ hoặc cách tính riêng từng phòng dễ quản lý hơn.
Dàn nóng multi có to và ồn hơn dàn nóng thường không?
Dàn nóng multi phục vụ nhiều phòng nên thường lớn hơn một dàn nóng đơn, nhưng nhỏ hơn tổng nhiều dàn nóng cộng lại. Độ ồn khác nhau theo máy; nên hỏi thông số độ ồn và đặt dàn nóng xa cửa sổ phòng ngủ của nhà mình và nhà bên.