Máy dầu mạnh ở vòng tua thấp, thường tiết kiệm nhiên liệu hơn khi chở nặng và chạy đường dài đều đặn; máy xăng êm hơn, nhẹ hơn, hợp đi phố quãng ngắn và ít kén điều kiện vận hành. Người chủ yếu đi trong phố, quãng ngắn, nhiều lần mỗi ngày thường hợp máy xăng; người chở hàng, kéo nặng, chạy đèo dốc, đường dài thường thấy giá trị của máy dầu.
Bài này so theo loại động cơ, không theo mẫu xe hay hãng, không nêu giá nhiên liệu hay mức tiêu hao cụ thể. Mỗi mẫu xe, mỗi đời động cơ có khác biệt; con số cụ thể nên đọc trên tài liệu kỹ thuật và hỏi người đang dùng xe cùng loại trong điều kiện tương tự bạn.
Hai cách đốt nhiên liệu khác nhau
Động cơ xăng hút hỗn hợp xăng và không khí vào xi lanh, nén lại rồi đốt bằng tia lửa từ bugi. Vì xăng dễ tự kích nổ nếu bị nén quá mạnh, tỷ số nén của máy xăng bị giới hạn. Kết quả là một động cơ quay vòng tua cao, nhẹ, êm, phản hồi nhanh khi đạp ga.
Động cơ dầu chỉ hút không khí, nén mạnh tới mức không khí rất nóng, rồi phun nhiên liệu vào để nó tự bốc cháy, không cần bugi. Tỷ số nén cao giúp hiệu suất nhiệt tốt hơn, tức là lấy được nhiều công hơn từ cùng một lượng nhiên liệu, và tạo mô-men xoắn lớn ngay ở vòng tua thấp. Đổi lại, động cơ phải chắc chắn hơn, nặng hơn, ồn và rung hơn khi nổ.
Hai đặc điểm này giải thích phần lớn khác biệt khi dùng: xe máy dầu có cảm giác kéo khoẻ, lên dốc chở nặng mà không phải đạp ga sâu; xe máy xăng có cảm giác nhẹ nhàng, tăng tốc mượt trong phố, ít rung ở ghế ngồi và vô lăng.
So theo cách dùng xe
Bảng dưới không chấm điểm, chỉ cho thấy mỗi loại mạnh ở đâu.
| Cách dùng | Máy xăng | Máy dầu |
|---|---|---|
| Đi phố quãng ngắn, nhiều chuyến | Hợp, ít kén điều kiện | Kém hợp: máy ít khi đủ nóng, bộ lọc muội dễ đầy |
| Chạy đường dài đều đặn | Ổn | Hợp: mô-men lớn, thường tiết kiệm nhiên liệu |
| Chở nặng, kéo, đèo dốc | Phải giữ vòng tua cao hơn | Hợp: lực kéo khoẻ ở vòng tua thấp |
| Độ êm, tiếng ồn | Êm và yên hơn | Ồn và rung hơn, nhất là khi máy nguội |
| Hệ thống xử lý khí thải | Đơn giản hơn | Phức tạp hơn ở đời mới: lọc muội, có thể thêm dung dịch xử lý |
| Độ kén nhiên liệu | Ít kén | Kén chất lượng dầu; nhiên liệu bẩn ảnh hưởng hệ thống phun |
Nhìn vào hàng đầu, nếu cách dùng của bạn chủ yếu là đưa đón con trong bán kính vài cây số, máy dầu hiện đại có thể gặp những phiền phức không đáng có. Nếu bạn là người làm nông, chở hàng lên dốc mỗi ngày, hàng thứ ba sẽ nặng ký hơn.
Máy dầu: ưu và nhược khi dùng thật
Kéo khoẻ, bền khi làm việc nặng. Đây là lý do máy dầu phổ biến trên xe bán tải, xe tải, xe khách. Chở đầy hàng lên đèo, kéo rơ moóc, chạy đường xấu, máy dầu thường xử lý thoải mái hơn ở vòng tua thấp.
Thường tiết kiệm nhiên liệu ở quãng dài. Nhờ hiệu suất nhiệt cao, xe máy dầu thường đi xa hơn trên cùng một lượng nhiên liệu so với máy xăng cùng cỡ khi chạy đều. Mức chênh cụ thể tuỳ mẫu xe và cách lái; hãy hỏi người dùng thật.
Hệ thống khí thải đời mới cần được chạy đúng cách. Để đạt tiêu chuẩn khí thải, máy dầu đời mới thường có bộ lọc muội than, có thể kèm hệ thống tuần hoàn khí xả và dung dịch xử lý khí thải. Bộ lọc muội cần những quãng chạy đủ dài, đủ nóng để tự đốt sạch; xe chỉ chạy quãng ngắn trong phố dễ gặp cảnh báo đầy lọc, phải chạy tái sinh hoặc vào xưởng.
Kén nhiên liệu và kén bảo dưỡng. Hệ thống phun áp suất cao rất nhạy với nước và cặn bẩn trong dầu. Thay lọc nhiên liệu đúng hạn, đổ dầu ở nơi đáng tin, dùng loại nhớt đúng tiêu chuẩn nhà sản xuất là những việc không nên tiết kiệm.
Ồn và rung hơn. Công nghệ cách âm đã cải thiện nhiều, nhưng máy dầu vẫn thường ồn hơn, nhất là lúc khởi động và chạy không tải. Với một số người, đây là điểm trừ lớn khi xe chủ yếu chở gia đình trong phố.
Máy xăng: ưu và nhược khi dùng thật
Êm, nhẹ, phản hồi nhanh. Máy xăng quay vòng tua cao mượt, rung ít, tiếng nhỏ. Với xe gia đình đi phố, đây là trải nghiệm dễ chịu, nhất là với người ngồi sau và trẻ nhỏ.
Ít kén cách dùng. Chạy quãng ngắn nhiều chuyến không gây phiền phức đặc thù như bộ lọc muội. Hệ thống xử lý khí thải đơn giản hơn ở phần lớn xe, xưởng dịch vụ nào cũng quen.
Tốn nhiên liệu hơn khi chở nặng. Để có lực kéo tương đương, máy xăng phải quay vòng tua cao hơn, tiêu hao nhiều hơn. Người thường xuyên chở đầy hay đi đèo có thể thấy rõ điều này.
Lựa chọn đa dạng. Ở phân khúc xe gia đình cỡ nhỏ và vừa, đa số xe dùng máy xăng hoặc hybrid xăng điện, nên bạn có nhiều lựa chọn hơn. Ở phân khúc bán tải và xe thương mại, máy dầu lại phổ biến hơn. Khi phân vân giữa hai bản máy của cùng một mẫu xe, hãy lái thử cả hai trên đúng loại đường bạn hay đi, thay vì chỉ so bảng thông số.
Bảo dưỡng khác nhau ở đâu
Phần lớn hạng mục bảo dưỡng giống nhau giữa hai loại: thay nhớt và lọc nhớt, lọc gió, kiểm phanh, lốp, hệ thống treo, nước làm mát. Khác biệt nằm ở những chi tiết đặc thù của từng loại động cơ.
Máy xăng cần thay bugi theo định kỳ, có thể cần vệ sinh kim phun và họng ga sau một thời gian dài. Máy dầu không có bugi nhưng có bugi xông máy để hỗ trợ khởi động khi lạnh, có lọc nhiên liệu thường kèm bộ tách nước cần xả hoặc thay đúng hạn, có hệ thống phun áp suất cao rất nhạy với nhiên liệu bẩn. Xe máy dầu đời mới còn có bộ lọc muội, có thể có bình dung dịch xử lý khí thải cần châm định kỳ.
Nhớt cho máy dầu đời mới thường phải đúng tiêu chuẩn tro thấp để không làm hại bộ lọc muội; đổ nhầm loại nhớt có thể gây hại dần mà không biểu hiện ngay. Vì vậy, với xe máy dầu, chọn xưởng hiểu loại động cơ quan trọng hơn chọn xưởng gần nhà. Với cả hai, đọc sổ bảo dưỡng của xe và làm đúng hạn vẫn là cách rẻ nhất để giữ xe bền.
Vài hiểu lầm thường gặp
Một số nhận định truyền miệng về máy dầu và máy xăng đúng một phần, sai một phần:
- Máy dầu luôn tiết kiệm hơn: đúng ở đường dài, chở nặng; ở phố ngắn, khoản chênh có thể không đáng kể, lại thêm chi phí xử lý khí thải.
- Máy dầu thì ồn và khói đen: xe đời cũ có thể vậy; xe đời mới có hệ thống lọc và cách âm tốt hơn nhiều, nếu được bảo dưỡng đúng.
- Máy xăng yếu: máy xăng có tăng áp ở đời mới cho lực kéo khá ở vòng tua thấp, khoảng cách với máy dầu đã thu hẹp ở nhiều phân khúc.
- Máy dầu không bao giờ hỏng: máy chắc chắn nhưng hệ thống phun và khí thải phức tạp; bỏ bê bảo dưỡng thì hỏng tốn kém.
- Cứ xe bán tải là phải máy dầu: phần lớn đúng vì nhu cầu chở nặng, nhưng nếu chỉ dùng xe bán tải đi phố, nên cân nhắc thật kỹ.
Mỗi nhận định trên đều có phần đúng, nên đừng gạt bỏ hẳn, nhưng hãy đặt nó vào đúng cách dùng của bạn trước khi để nó quyết định thay bạn.
Khí thải, đăng kiểm và quy định: nguyên tắc chung
Cả xe máy xăng và máy dầu đều phải đạt tiêu chuẩn khí thải khi đăng kiểm định kỳ. Mức tiêu chuẩn áp dụng cho xe mới sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu được nâng dần theo lộ trình; xe đang lưu hành được kiểm theo mức tương ứng với năm sản xuất. Lộ trình và ngưỡng cụ thể thay đổi theo văn bản, nên hãy kiểm văn bản hiện hành khi cần.
Với xe máy dầu, khí thải thường được đo bằng độ khói. Xe có hệ thống lọc muội bị tháo bỏ hay can thiệp phần mềm để tắt có thể không đạt kiểm định, đồng thời làm tăng ô nhiễm. Những dịch vụ quảng cáo tháo lọc muội để xe khoẻ hơn thường đẩy rủi ro sang người chủ xe.
Một số đô thị đã bàn hoặc đưa ra lộ trình vùng phát thải thấp, hạn chế phương tiện theo mức khí thải ở khu trung tâm. Nếu bạn sống hoặc làm việc ở những khu vực đó và định giữ xe nhiều năm, hãy tìm hiểu văn bản của địa phương trước khi quyết.
Tự kiểm trước khi chọn
Trả lời năm câu dưới đây bằng nếp đi thật của bạn:
- Phần lớn quãng đi mỗi ngày là phố ngắn hay đường dài đều đặn?
- Bạn có thường chở đầy người, đầy hàng, kéo nặng hoặc đi đèo dốc không?
- Ai thường ngồi trên xe và họ có nhạy cảm với tiếng ồn, rung không?
- Gần nơi bạn ở có xưởng quen với loại động cơ bạn định chọn, nhất là hệ thống khí thải đời mới, không?
- Bạn có thói quen bảo dưỡng đúng hạn, đổ nhiên liệu ở nơi đáng tin, hay thường để xe quá hạn mới làm?
Ví dụ giả định: một hộ trồng rau ở Lâm Đồng chở hàng xuống chợ đầu mối mỗi ngày qua nhiều đoạn đèo, xe máy dầu là lựa chọn tự nhiên. Một gia đình ở Hà Nội chủ yếu đưa con đi học và đi siêu thị trong bán kính vài cây số, máy xăng hoặc hybrid sẽ ít phiền hơn.
Câu hỏi thường gặp
Xe máy dầu có tiết kiệm hơn xe máy xăng không?
Thường tiết kiệm nhiên liệu hơn khi chạy đường dài đều đặn và khi chở nặng, nhờ hiệu suất nhiệt cao. Nhưng tổng chi phí còn tính cả giá xe, bảo dưỡng hệ thống phun và khí thải; đi phố quãng ngắn, lợi thế có thể biến mất.
Đi phố nhiều có nên mua xe máy dầu không?
Cần cân nhắc. Quãng ngắn làm máy ít khi đủ nóng, bộ lọc muội than ở xe đời mới dễ đầy, phải tái sinh hoặc vào xưởng. Nếu chủ yếu đi phố, máy xăng hoặc hybrid thường ít phiền hơn.
Đèn cảnh báo lọc muội than sáng thì làm gì?
Đọc hướng dẫn sử dụng của xe: nhiều xe yêu cầu chạy liên tục một quãng ở tốc độ ổn định để hệ thống tự tái sinh. Nếu đèn không tắt hoặc kèm cảnh báo khác, đưa xe tới xưởng sớm, đừng chạy tiếp lâu.
Có nên tháo bộ lọc muội để xe khoẻ hơn?
Không nên. Việc này làm tăng khí thải độc hại, có thể khiến xe không đạt đăng kiểm và ảnh hưởng quyền lợi bảo hành. Xe yếu hay báo lỗi khí thải nên được chẩn đoán đúng nguyên nhân.
Xe máy dầu có bền hơn máy xăng không?
Máy dầu được chế tạo chắc chắn để chịu tỷ số nén cao, nên thường bền khi làm việc nặng. Nhưng độ bền thực tế phụ thuộc nhiều vào bảo dưỡng, chất lượng nhiên liệu và cách dùng; một máy dầu bị bỏ bê có thể hỏng sớm và tốn kém.
Đổ nhầm xăng vào xe máy dầu thì sao?
Không nổ máy, không bật khoá điện nếu chưa bật. Gọi cứu hộ để hút sạch nhiên liệu nhầm và vệ sinh hệ thống. Cố chạy có thể làm hỏng bơm cao áp và kim phun, sửa rất tốn kém.