Ghế công thái học khác ghế văn phòng thường ở số điểm chỉnh được: độ cao, độ ngả và lực ngả của tựa lưng, độ cao và độ sâu phần đỡ thắt lưng, tay vịn, độ sâu đệm ngồi. Ghế nhiều điểm chỉnh chỉ có ích khi chỉnh được cho vừa người ngồi; một chiếc ghế thường vừa người có thể dễ chịu hơn một chiếc ghế đắt tiền chỉnh sai.
Bài này so theo loại, không theo thương hiệu: từng điểm chỉnh có tác dụng gì, điểm nào đáng ưu tiên khi ngân sách có hạn, lưới hay đệm mút hợp với khí hậu và thói quen nào, và cách ngồi thử trước khi mua. Bài không thay lời khuyên của bác sĩ hay chuyên gia vật lý trị liệu cho người đang đau lưng, đau cổ kéo dài.
“Công thái học” nghĩa là gì trên một chiếc ghế
Công thái học là cách thiết kế đồ vật cho vừa với cơ thể và cách làm việc của con người. Trên một chiếc ghế, điều đó có nghĩa là ghế điều chỉnh được để theo người ngồi, thay vì người ngồi phải uốn mình theo ghế. Vì cơ thể mỗi người khác nhau, chiều dài đùi, chiều cao lưng, độ cong thắt lưng đều khác, nên càng nhiều điểm chỉnh thì càng dễ tìm được vị trí vừa.
Ghế văn phòng thường cũng có một vài điểm chỉnh, phổ biến nhất là độ cao bằng piston và đôi khi ngả lưng. Phần còn lại cố định: độ sâu đệm, độ cao tựa lưng, tay vịn. Với người có vóc dáng gần với kích thước ghế được thiết kế, ghế thường có thể vừa vặn. Với người cao hoặc thấp hơn nhiều, ghế thường dễ khiến chân không chạm sàn, mép đệm cấn vào khoeo, hoặc tựa lưng chạm sai chỗ.
Một điều cần nói rõ: chữ “công thái học” không phải nhãn được kiểm định thống nhất. Nhiều ghế gắn chữ này nhưng chỉ có thêm phần lưng cong cố định. Cách đánh giá đúng là xem ghế chỉnh được những gì và chỉnh có vừa với mình không, chứ không dựa vào tên gọi.
Cũng cần nhớ rằng ghế chỉ là một phần của cả góc làm việc. Ghế chỉnh đúng mà màn hình đặt quá thấp, bàn phím quá xa thì người ngồi vẫn phải cúi cổ, vươn tay, và lợi ích của các điểm chỉnh mất đi phần lớn. Khi đánh giá một chiếc ghế mới, hãy chỉnh cả bàn, màn hình, bàn phím theo nó rồi mới kết luận ghế có hợp hay không.
Từng điểm chỉnh và tác dụng của nó
Bảng dưới liệt kê các điểm chỉnh hay gặp, tác dụng, và mức ưu tiên gợi ý khi ngân sách có hạn. Mức ưu tiên là gợi ý chung, người có vóc dáng đặc biệt có thể khác.
| Điểm chỉnh | Tác dụng | Ưu tiên |
|---|---|---|
| Độ cao ghế | Để bàn chân đặt phẳng trên sàn, đùi gần song song mặt sàn | Cao nhất, gần như bắt buộc |
| Ngả lưng có khoá và chỉnh lực ngả | Cho phép ngả nhẹ khi nghĩ, đọc, không bị bật ngửa | Cao |
| Đỡ thắt lưng chỉnh được | Đỡ đúng đường cong lưng dưới của từng người | Cao với người ngồi lâu |
| Độ sâu đệm ngồi | Để mép đệm không cấn vào khoeo chân, đùi được đỡ đủ | Cao với người rất cao hoặc thấp |
| Tay vịn chỉnh cao thấp | Đỡ cẳng tay, vai thả lỏng, không vướng mép bàn | Vừa |
| Tựa đầu | Hữu ích khi ngả lưng nghỉ; ít tác dụng khi ngồi thẳng gõ phím | Thấp đến vừa |
Nếu chỉ chọn được vài điểm, độ cao ghế, ngả lưng có khoá và đỡ thắt lưng thường là bộ ba đáng ưu tiên. Tựa đầu là phần hay được quảng cáo nhiều nhưng ít người dùng tới khi đang làm việc.
Lưng lưới hay đệm mút, da hay vải
Lưng lưới. Thoáng khí, hợp với khí hậu nóng ẩm và phòng không có điều hoà. Lưới tốt có độ căng đều, đỡ lưng mà không cấn. Lưới kém dễ chùng sau một thời gian, nên kiểm độ căng và khung giữ lưới khi ngồi thử.
Đệm mút bọc vải. Êm hơn cho người thích cảm giác mềm, giữ ấm vào mùa lạnh. Đổi lại kém thoáng, dễ hầm vào mùa hè, và mút kém có thể xẹp sau thời gian dùng, khiến mép khung cấn vào đùi.
Bọc da hoặc giả da. Dễ lau chùi, trông trang trọng; nhưng bí hơi, dễ nóng lưng khi ngồi lâu, và giả da kém có thể bong tróc. Hợp với phòng có điều hoà và người ngồi không quá lâu một lần.
Đệm ngồi lưới. Một số ghế làm cả đệm ngồi bằng lưới cho thoáng. Người ngồi lâu nên thử kỹ, vì có người thấy lưới ở mặt ngồi tạo cảm giác cấn ở mép khung sau một thời gian.
Độ bền theo thời gian. Dù chọn chất liệu nào, phần hay xuống cấp trước là lưới chùng, mút xẹp, da bong và bánh xe mòn. Khi ngồi thử, ấn mạnh vào đệm và lưng để cảm nhận độ đàn hồi; hỏi xem các bộ phận này có thay riêng được không, vì thay được từng phần giúp ghế dùng lâu hơn nhiều so với phải bỏ cả chiếc.
Chỉnh ghế theo thứ tự cho vừa người
Mua ghế nhiều điểm chỉnh mà không chỉnh thì chẳng khác ghế thường. Thứ tự sau giúp chỉnh nhanh trong vài phút:
- Chỉnh độ cao ghế sao cho bàn chân đặt phẳng trên sàn, đầu gối gập khoảng vuông góc hoặc hơi thấp hơn hông.
- Chỉnh độ sâu đệm để còn một khoảng cỡ vài ngón tay giữa mép đệm và khoeo chân.
- Chỉnh đỡ thắt lưng lên xuống cho đến khi phần đỡ chạm đúng chỗ lõm của lưng dưới.
- Chỉnh lực ngả để ngả được nhẹ nhàng mà không bị bật về phía sau; khoá thẳng khi cần gõ phím tập trung.
- Chỉnh tay vịn ngang hoặc hơi thấp hơn mặt bàn, để vai thả lỏng, không nhún vai.
- Cuối cùng chỉnh bàn hoặc màn hình theo ghế, không phải ngược lại; nếu bàn quá cao mà hạ ghế làm chân lơ lửng, dùng kê chân.
Sau một hai tuần, chỉnh lại một lần nữa: cơ thể quen dần với tư thế mới và thường cần điều chỉnh nhỏ. Ngồi đúng tư thế vẫn cần đứng dậy, đi lại thường xuyên; không chiếc ghế nào thay được việc vận động.
Ngồi thử và kiểm trước khi mua
Ghế là món nên ngồi thử nếu có thể. Khi thử ở cửa hàng hoặc nhận hàng tại nhà, kiểm những điểm sau:
- Ngồi ít nhất vài phút ở tư thế làm việc thật, không chỉ ngồi xuống rồi đứng lên.
- Thử hết các cần chỉnh: có dễ với tới khi đang ngồi không, chỉnh có trơn không, khoá có chắc không.
- Ngả lưng hết mức xem ghế có vững, chân ghế có bị bập bênh không.
- Xem tem, hướng dẫn về tải trọng tối đa và thông tin về piston; hỏi người bán về điều kiện bảo hành piston, cơ cấu ngả, lưới.
- Kiểm chân sao và bánh xe hợp với sàn nhà bạn: sàn gỗ dễ trầy, sàn gạch trơn có thể cần bánh khác hoặc thảm lót.
- Đo chiều cao tay vịn ở mức thấp nhất xem có lọt dưới mặt bàn của bạn không, nếu muốn kéo ghế sát bàn.
Mua trực tuyến thì đọc kỹ chính sách đổi trả và giữ lại hộp, phụ kiện trong thời gian đổi trả. Ghế chỉ thật sự “vừa” hay không sau vài ngày ngồi làm việc thật.
Nếu văn phòng mua ghế cho nhiều người, nên cho nhân viên ngồi thử vài mẫu và chọn loại có dải chỉnh đủ rộng cho cả người cao lẫn người thấp, thay vì chọn theo vóc dáng của một người.
Ghế cho góc làm việc tại nhà: những ràng buộc khác văn phòng
Ở văn phòng, ghế thường có chỗ riêng, sàn phẳng, bàn chuẩn. Ở nhà, ghế làm việc hay phải chia sẻ không gian với phòng ngủ, phòng khách, có khi kiêm luôn ghế ăn. Vì vậy, ngoài các điểm chỉnh, cần tính thêm kích thước khi không dùng: ghế lưng cao, chân sao rộng chiếm chỗ đáng kể trong một căn phòng nhỏ và khó đẩy gọn vào gầm bàn.
Sàn nhà cũng khác văn phòng. Sàn gỗ dễ trầy vì bánh xe cứng; sàn gạch trơn có thể làm ghế lăn khi đứng dậy. Thảm lót ghế hoặc bánh xe mềm hơn là giải pháp hay gặp. Nếu nhà có trẻ nhỏ, ghế xoay có bánh xe trở thành món đồ chơi thú vị và có thể gây ngã; nên dạy trẻ không đứng hay quỳ trên ghế, và cất ghế khi không dùng.
Một ràng buộc nữa là chiều cao bàn ở nhà thường không chuẩn: bàn ăn, bàn trang điểm, bàn học cũ. Khi đó ghế có dải chỉnh độ cao rộng và tay vịn hạ thấp được sẽ dễ phối hơn. Nếu bàn cố định quá cao, chỉnh ghế lên rồi dùng kê chân; quá thấp thì nên tính đến chuyện đổi bàn trước khi đổi ghế.
Chi phí tương đối và khi nào ghế thường là đủ
Ghế công thái học nhiều điểm chỉnh thường đắt hơn đáng kể khi mua so với ghế văn phòng thường. Khoảng giá trong cùng nhóm cũng rất rộng, và giá cao không bảo đảm điểm chỉnh vừa với bạn. Điều đáng tính là ghế dùng trong bao nhiêu năm, ngồi bao nhiêu giờ mỗi ngày, và chi phí thay piston, bánh xe, lưới khi hỏng.
Ghế thường có thể đủ khi bạn ngồi làm việc không quá lâu mỗi ngày, vóc dáng vừa với kích thước ghế, và bạn bổ sung bằng gối tựa lưng, kê chân khi cần. Với người ngồi máy tính phần lớn ngày làm việc, đặc biệt người cao hoặc thấp hơn nhiều so với vóc dáng phổ biến, một chiếc ghế chỉnh được độ sâu đệm và đỡ thắt lưng thường đáng cân nhắc hơn.
Nếu đang mỏi lưng, mỏi cổ kéo dài hoặc đau lan xuống chân, đừng coi việc đổi ghế là cách chữa. Ghế có thể giúp ngồi dễ chịu hơn, nhưng triệu chứng kéo dài cần được bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu khám để tìm nguyên nhân.
Câu hỏi thường gặp
Ghế công thái học có chữa được đau lưng không?
Không nên kỳ vọng như vậy. Ghế phù hợp có thể giúp ngồi dễ chịu hơn và bớt mỏi do tư thế, nhưng đau lưng có nhiều nguyên nhân. Nếu đau kéo dài, tái đi tái lại hoặc lan xuống chân, bạn nên đi khám để được chẩn đoán đúng thay vì chỉ đổi ghế.
Ghế có tựa đầu có tốt hơn ghế không có tựa đầu không?
Tựa đầu hữu ích khi bạn hay ngả lưng nghỉ hoặc đọc ở tư thế ngả. Khi ngồi thẳng gõ phím, đầu thường không chạm tựa. Nếu ngân sách có hạn, ưu tiên các điểm chỉnh độ cao, ngả lưng và đỡ thắt lưng trước.
Piston ghế có nguy hiểm không?
Piston khí là bộ phận chịu lực chính của ghế xoay. Hầu hết dùng bình thường không sao, nhưng nên chọn ghế có thông tin rõ ràng về piston và tải trọng, không ngồi quá tải, không đứng lên ghế, và thay ngay khi thấy ghế tự tụt, kêu lạ hoặc rò rỉ. Việc thay nên nhờ người bán hoặc thợ có kinh nghiệm.
Ghế gaming có phải là ghế công thái học không?
Ghế kiểu gaming thường có lưng cao, gối tựa đầu và gối lưng rời, nhưng số điểm chỉnh thực sự khác nhau rất nhiều. Một số khá tốt, một số chủ yếu đẹp về kiểu dáng. Hãy đánh giá theo các điểm chỉnh và độ vừa người, như với mọi loại ghế khác.
Có nên dùng gối tựa lưng rời cho ghế thường không?
Gối tựa lưng rời là cách rẻ để bổ sung phần đỡ thắt lưng cho ghế thường. Bạn cần đặt đúng vị trí lưng dưới và chọn độ dày vừa phải để không đẩy người ra quá xa tựa. Nếu gối làm mép đệm cấn vào khoeo chân, có thể đệm ngồi đang quá sâu so với bạn.
Ghế cho học sinh có cần công thái học không?
Điều quan trọng với học sinh là bàn ghế vừa với chiều cao hiện tại và điều chỉnh được khi con lớn lên, để chân chạm sàn và mắt cách mặt bàn hợp lý. Ghế chỉnh được độ cao và có tựa lưng là đủ cho đa số trường hợp, kết hợp với việc nhắc con nghỉ và vận động.