Bàn là hơi nước dùng mặt đế nóng ép lên vải trên bàn kê, nên là phẳng và tạo nếp ly sắc, hợp với sơ mi cotton, quần âu, đồng phục cần phẳng phiu; bàn là cây đứng phun hơi vào đồ đang treo, không ép, nên làm dịu nếp nhăn nhanh trên vải mềm, đầm, lụa, vest, rèm nhưng khó cho độ phẳng và nếp ly như là trên bàn. Nhà mặc sơ mi đi làm hằng ngày thường không bỏ được bàn là có đế; nhà mặc đồ mềm, đầm, áo dệt kim nhiều thì bàn là cây tiện hơn.
Bài so theo loại, không nói về hãng hay mẫu cụ thể. Mỗi máy có công suất, lượng hơi, dung tích bình và yêu cầu về loại nước khác nhau; trước khi dùng, đọc nhãn chăm sóc trên quần áo và hướng dẫn của máy là bước nên làm trước tiên, vì máy tốt mà sai nhiệt vẫn làm hỏng vải.
Hai cách làm phẳng vải khác nhau thế nào
Sợi vải, nhất là sợi tự nhiên như cotton, lanh, bị nhăn vì các liên kết trong sợi bị uốn lệch khi giặt, vắt, gấp. Nhiệt và hơi ẩm làm các liên kết đó lỏng ra, lực ép hoặc trọng lực kéo sợi về thẳng, rồi khi vải nguội và khô thì nếp mới được "khoá" lại. Hai loại bàn là chỉ khác nhau ở chỗ dùng lực gì để kéo vải thẳng.
Bàn là hơi nước có đế là chiếc bàn là quen thuộc: mặt đế kim loại hoặc phủ gốm được làm nóng, bình nước nhỏ nhỏ hơi qua các lỗ trên đế. Bạn trải vải lên bàn kê, ép đế xuống và kéo đi; nhiệt, hơi và lực ép cùng làm việc. Cách này cho độ phẳng cao và tạo được nếp gấp sắc như ly quần, cổ áo.
Bàn là cây đứng (còn gọi bàn là hơi nước dạng đứng, máy hấp quần áo) có bình nước lớn dưới chân, đun nước thành hơi rồi đẩy lên đầu phun qua ống mềm. Quần áo treo trên móc, bạn đưa đầu phun dọc theo vải, có tay kéo căng vải. Không có lực ép, chỉ có hơi nóng và trọng lực, nên vải phẳng ra nhưng không có nếp sắc. Giữa hai loại còn có bàn là cầm tay dạng hấp nhỏ gọn và bàn là có trạm hơi (bình hơi riêng, đế ép như bàn là thường), mỗi loại một kiểu đánh đổi.
Bàn là hơi nước có đế: ưu và nhược
Phẳng nhất và tạo được nếp ly. Sơ mi cotton, quần âu, áo dài vải cứng, khăn trải bàn, đồng phục học sinh — những thứ cần phẳng phiu và nếp rõ — gần như chỉ đạt được bằng cách ép trên bàn. Cổ áo, nẹp áo, gấu quần đều cần lực ép.
Gọn, rẻ khi mua, quen tay. Máy nhỏ, cất trong ngăn tủ được. Ở tầm phổ thông, bàn là có đế thường rẻ hơn bàn là cây khi mua. Hầu hết người lớn đã quen dùng, không cần học lại.
Cần bàn kê và thời gian. Phải dựng bàn kê là, trải từng phần áo, lật mặt, chỉnh tay áo. Một chiếc sơ mi làm kỹ mất vài phút; cả chồng quần áo cho tuần làm việc là cả buổi.
Rủi ro với vải mỏng, vải tổng hợp. Đế quá nóng có thể làm bóng vải, cháy vàng, chảy sợi tổng hợp, in vết đế lên vải tối màu. Lụa, voan, vải có hoạ tiết in cần lót khăn và để nhiệt thấp, đọc nhãn chăm sóc trước.
Bàn là cây đứng: ưu và nhược
Nhanh với đồ treo, không cần bàn kê. Áo treo trên móc, phun dọc từ trên xuống là xong, không phải trải, lật. Đầm dài, váy xoè, áo vest, rèm cửa đang treo đều hấp được tại chỗ.
Nhẹ tay với vải mềm, vải dễ bóng. Không có đế nóng chạm vải nên ít nguy cơ bóng, cháy. Vải dệt kim, len mỏng, lụa, voan, đồ có đính kết thường hợp hấp hơn là ép.
Không thay được bàn là ép cho sơ mi cotton. Áo cotton dày nhăn nặng chỉ phẳng được một phần; cổ áo, nẹp áo, nếp ly quần gần như không làm được. Nhiều máy có tấm ép phụ trợ, nhưng độ phẳng vẫn khó bằng ép trên bàn kê.
Cồng kềnh, đọng nước, chờ đun. Chân máy, cột, bình nước chiếm một góc phòng. Phải đợi nước sôi mới có hơi. Hơi ngưng trong ống có thể nhỏ giọt, làm ướt loang vải; cần để đồ khô hẳn trước khi mặc hoặc cất.
Đặt cạnh nhau theo nhu cầu
Bảng so theo loại, ở mức tương đối; từng máy có thể khác.
| Tiêu chí | Bàn là hơi nước có đế | Bàn là cây đứng |
|---|---|---|
| Độ phẳng | Cao, có nếp ly sắc | Vừa phải, không có nếp sắc |
| Loại đồ hợp | Sơ mi cotton, quần âu, đồng phục, khăn | Đầm, lụa, len mỏng, vest, rèm |
| Cần bàn kê | Có | Không, chỉ cần móc treo |
| Tốc độ với một món | Chậm hơn, làm kỹ từng phần | Nhanh với đồ treo, nhăn nhẹ |
| Nguy cơ hỏng vải | Bóng, cháy nếu sai nhiệt | Ít, nhưng có thể đọng nước |
| Chỗ cất | Gọn | Chiếm một góc |
| Chi phí mua | Thường thấp hơn | Thường cao hơn ở tầm tương đương |
Đọc hàng "loại đồ hợp" theo tủ quần áo nhà bạn. Nếu cột bên trái chiếm phần lớn tủ, bàn là có đế là đồ bắt buộc; bàn là cây chỉ là đồ thêm.
Hàng "tốc độ" cũng hay bị hiểu nhầm. Bàn là cây nhanh với một chiếc đầm hơi nhăn, nhưng với một chồng sơ mi nhăn nặng, tổng thời gian có khi còn lâu hơn vì phải hấp đi hấp lại mà vẫn không phẳng như ý.
Tủ quần áo nào hợp loại nào
Ví dụ giả định thứ nhất: hai vợ chồng đi làm văn phòng ở TP.HCM, mỗi tuần mười chiếc sơ mi cotton và vài chiếc quần âu. Bàn là có đế là không thể thiếu; nếu muốn tiết kiệm thời gian, có thể cân nhắc loại có trạm hơi cho lượng hơi lớn hơn, nhưng vẫn là ép trên bàn. Bàn là cây ở nhà này có thể dùng thêm cho những chiếc đầm đi tiệc thỉnh thoảng.
Ví dụ giả định thứ hai: một cô gái làm việc tự do ở Huế, mặc chủ yếu đầm vải mềm, áo dệt kim, ít khi mặc sơ mi. Bàn là cây giúp sáng nào cũng hấp nhanh bộ đồ trong vài phút mà không phải dựng bàn kê. Một chiếc bàn là có đế nhỏ để dành cho vài món cần nếp là đủ.
Ví dụ giả định thứ ba: gia đình có con đi học mặc đồng phục áo trắng, quần xanh. Đồng phục cần phẳng, cổ áo cứng, nên bàn là có đế vẫn là lựa chọn chính. Với nhà đông con, bàn kê là chắc chắn và vị trí là cố định giúp việc là quần áo nhanh hơn, ít nguy cơ trẻ va vào hơn.
An toàn: nhiệt, hơi nóng và nước
Bàn là gây bỏng thường do chạm đế nóng hoặc do hơi nước phun trúng tay. Những điều cần giữ:
- Không phun hơi về phía người, không hấp quần áo đang mặc trên người; hơi nước nóng gây bỏng nhanh hơn nhiều người nghĩ.
- Dựng bàn là đúng tư thế khi tạm dừng, đặt nơi trẻ nhỏ không với tới, dây điện không vắt qua lối đi.
- Tắt máy và rút điện trước khi đổ thêm nước hoặc xả nước thừa, trừ khi hướng dẫn cho phép khác.
- Với bàn là cây, không nghiêng đổ máy khi đang nóng; để nguội trước khi di chuyển hoặc cất.
- Cắm vào ổ tường còn tốt; bàn là có công suất cao, không dùng ổ cắm kéo dài cuộn tròn hay ổ chia đã lỏng.
- Đọc nhãn chăm sóc quần áo: ký hiệu bàn là có số chấm chỉ mức nhiệt, ký hiệu gạch chéo là không được là.
Phần lớn bàn là hiện nay có tự ngắt khi để yên một lúc, nhưng đừng dựa hoàn toàn vào tính năng đó. Rút phích sau khi dùng là thói quen an toàn nhất.
Nước cứng, cặn vôi và chi phí bảo dưỡng
Nước máy ở nhiều nơi có độ cứng, khi đun thành hơi sẽ để lại cặn vôi trong bình và lỗ phun. Cặn làm lượng hơi yếu đi, có khi bong ra thành vảy trắng dính lên vải tối màu. Bàn là cây đun nhiều nước hơn nên cặn tích nhanh hơn; bàn là có đế ít nước hơn nhưng lỗ đế nhỏ dễ tắc.
Mỗi máy có hướng dẫn riêng về loại nước: có máy cho dùng nước máy, có máy khuyên trộn nước máy với nước tinh khiết, có máy có ống lọc cặn thay được hoặc chế độ tự làm sạch. Làm theo đúng hướng dẫn của chính máy, vì có loại nước làm hỏng bộ phận bên trong nếu dùng sai. Không cho giấm, chất tẩy cặn vào máy khi tài liệu không cho phép.
Về chi phí, bàn là có đế ít vật tư, chủ yếu là điện và thời gian của bạn. Bàn là cây có thêm vật tư như ống lọc cặn với một số máy, tốn điện để đun lượng nước lớn hơn. Khoản lớn nhất của cả hai vẫn là thời gian người là, nên chọn đúng loại theo tủ đồ là cách tiết kiệm thực chất.
Câu hỏi tự kiểm trước khi chọn
Mở tủ quần áo ra và trả lời:
- Mỗi tuần nhà bạn mặc bao nhiêu sơ mi cotton, quần âu, đồng phục cần nếp?
- Có nhiều đầm, lụa, len mỏng, vest, đồ đính kết không?
- Nhà có chỗ cố định để dựng bàn kê là không, hay phải dựng lên dỡ xuống mỗi lần?
- Bạn thường là cả chồng một lần hay sáng nào cũng chỉnh một bộ trước khi đi?
- Nước máy ở nhà có nhiều cặn không (ấm đun nước có đóng cặn trắng không)?
- Trong nhà có trẻ nhỏ hay chạy quanh chỗ là đồ không?
Nếu câu đầu có con số lớn, bàn là có đế là ưu tiên; câu thứ hai và thứ tư nghiêng về bàn là cây. Nhiều nhà kết luận cần cả hai, nhưng hãy mua cái chính trước, dùng một thời gian rồi mới quyết có cần cái thứ hai.
Câu thứ năm ảnh hưởng tới chi phí bảo dưỡng nhiều hơn người ta nghĩ: nhà dùng nước nhiều cặn nên chọn máy có cách xử lý cặn rõ ràng trong tài liệu.
Câu hỏi thường gặp
Bàn là cây có là được áo sơ mi không?
Được ở mức làm bớt nhăn, nhất là sơ mi vải pha hoặc vải mỏng. Với sơ mi cotton dày, cổ áo, nẹp áo và tay áo khó phẳng hẳn vì thiếu lực ép. Người cần sơ mi phẳng phiu đi làm hằng ngày thường vẫn dùng bàn là có đế.
Hấp quần áo bằng hơi nước có diệt được vi khuẩn không?
Hơi nước nóng có thể giảm một phần vi sinh vật trên bề mặt vải, nhưng hấp vài giây không thay được giặt sạch. Không nên coi bàn là cây là thiết bị khử trùng; mục đích chính của nó là làm phẳng vải.
Có dùng bàn là cây cho rèm cửa đang treo được không?
Được với nhiều loại rèm vải, và đây là một trong những ưu điểm của loại đứng. Đọc nhãn chất liệu rèm, thử ở góc khuất trước, giữ đầu phun cách vải theo hướng dẫn và để rèm khô hẳn. Rèm có lớp phủ cản sáng có thể không chịu hơi nóng.
Vì sao bàn là phun ra nước thay vì hơi?
Thường do mặt đế hoặc bình chưa đủ nóng, chọn mức nhiệt thấp mà vẫn bật hơi, hoặc hơi ngưng trong ống của bàn là cây. Chờ máy nóng đủ, giữ ống thẳng đứng không võng xuống và xả nước đọng theo hướng dẫn thường khắc phục được.
Bàn là có đế mặt gốm hay mặt kim loại tốt hơn?
Mỗi loại mặt đế có điểm mạnh riêng về độ trơn, độ bền trầy xước và cách truyền nhiệt, khác nhau theo từng máy. Không có loại hơn hẳn trong mọi trường hợp. Giữ mặt đế sạch, không là lên khoá kéo, cúc kim loại để tránh trầy xước là quan trọng hơn.
Nên đổ nước gì vào bàn là?
Theo đúng hướng dẫn của máy. Có máy cho dùng nước máy, có máy khuyên trộn với nước tinh khiết, có máy cấm một số loại nước. Dùng sai có thể làm hỏng bộ phận tạo hơi hoặc để lại vệt trên vải. Không thêm nước hoa, hoá chất vào bình.